شیراز

شیراز، مرکز استان فارس، یکی از مهم‌ترین شهرهای تاریخی و فرهنگی ایران است و بخش قابل‌توجهی از هویت گردشگری آن در محدوده بافت تاریخی شهر شکل گرفته است. آرامگاه حافظ، سعدی و خواجوی کرمانی، مجموعه زندیه، شاهچراغ، مسجد نصیرالملک، باغ ارم، باغ دلگشا، باغ جهان‌نما، بازار وکیل و خانه‌های تاریخی قوام و شاپوری از شاخص‌ترین جاذبه‌های شهر هستند. در کنار میراث معماری و ادبی، دریاچه مهارلو، پارک ملی بمو، تنگ الله‌اکبر و ارتفاعات اطراف شهر نیز ظرفیت طبیعت‌گردی شیراز را تکمیل می‌کنند.

آشنایی با شهر شیراز

ناحیه شیراز از قدیم اهمیت داشته و بخصوص شهر شیراز از عهد ساسانیان سابقه دارد. در اواخر خلافت عمر، ابوموسی اشعری و عثمان ابن ابی العاص آن را فتح کردند. در عهد خلافت ولید ابن عبدالملک در سال ۶۴ یا ۷۴ هجری قمری شهر را بازسازی کردند. صمصام الدوله دیلمی یا سلطان الدوله دیلمی با روئی با ۱۱ یا ۱۲ دروازه بر گرد آن کشید. يعقوب ليث، اولین امیر سلسله صفاریان، در سال ۲۵۵ هجری قمری فارس را تصرف کرد و شهر شیراز را پایتخت خود قرار داد. امیر تیمور گورکانی در سال ۷۹۵ هجری قمری به دروازه های شهر رسید و شاه منصور آل مظفر بر او تاخت ولی کشته شد. افاغنه در سال ۱۱۳۷ هجری قمری شهر شیراز را به تصرف خود درآوردند.
در میانه نزاع بر سر حکمرانی ایران، در دوره پس از نادرشاه، بازیگران اصلی صحنه دو طایفه قاجار و زند بودند که سرانجام کریم خان زند توانست با غلبه بر سایر مدعیان، حکومتی نسبتاً پایدار و معتدل برقرار نماید. کریم خان زند از پذیرش عنوان پادشاهی خودداری کرد و خود را "وکیل الرعایا"، می خواند. وی در سال ۱۱۸۰ شیراز را پایتخت خویش قرار داد و در عمران و آبادانی این شهر بسیار کوشید.
با مرگ کریم خان زند در سال ۱۱۹۳ هجری قمری حکومت زندیه به سرعت دچار تفرقه بر سر جانشینی او شد و سرانجام لطفعلی خان زند به فرمانروایی رسید و پس از آن سرزمین فارس در جنگ هایی که بین لطفعلی خان زند و آقا محمد خان قاجار رخ داد آسیب فراوان دید. در سال ۱۲۰۷ هجری قمری شیراز به دست آقا محمد خان قاجار تصرف شد و این امر باعث ویرانی با روی شهر شد. بعدها بارویی دیگری نیز ساخته شد. پس از دودمان زندیه قاجاریه حاکم شد و پس از مرگ فتحعلی شاه در سال ۱۲۵۰ هجری قمری، پسرش که در فارس بود، به دعوی سلطنت برخاست اما کاری از پیش نبرد.
سرزمین فارس در دوره قاجاریه همچنان یکی از مناطق آباد و پر اهمیت کشور به شمار می آمد و آثار و ابنیه بسیاری در شیراز ساخته شد. شهر شیراز، مرکز استان فارس، بزرگترین شهر استان به شمار می رود و بخش بزرگی از شهرت آن به شهر گل و شعر، مرهون زرگان و مشاهیر شیرازی شعر و ادب فارسی می باشد.
این شهر در دامنه رشته کوههای زاگرس و در نزدیکی تنگ الله اکبر واقع شده است. در حال حاضر از شهرهای ممتاز همراه با امکانات رفاهی فراوان در سطح کشور زبان زد می باشد و سالانه، به خصوص ایام نوروز، گردشگران بیشماری را به سوی خود جلب می نماید. مساحت شهر شیراز ۱۷۹ کیلومتر مربع می باشد.

نقاط دیدنی شهر شیراز

● آرامگاه حافظ: خواجه شمس الدین محمد شیرازی متخلص به حافظ و ملقب به لسان الغیب و ترجمان الاسرار (وفات ۷۹۲ هجری قمری) شاعر و غزل سرای بزرگ ایران در شیراز ولادت یافت، اما از تاریخ تولد وی اطلاع دقیقی در دست نیست و بین سالهای ۷۲۰ و ۷۲۹ تخمین زده میشود. آرامگاه وی در بلوار گلستان شیراز قرار گرفته و پربازدیدترین مکان شهر است.
● آرامگاه حضرت میرسید احمد بن موسی (ع) شاهچراغ: حضرت میر سید احمد فرزند امام موسی کاظم (ع) معروف به شاهچراغ، برادر حضرت امام رضا (ع). در آغاز قرن سوم هجری قمری به شیراز آمد و در همان جا وفات یافت. این مکان متبرکه مهمترین زیارتگاه عاشقان خاندان عصمت و طهارت در شیراز میباشد. آرامگاه شاهچراغ تقریباً در مرکز شهر شیراز و در خیابان حضرتی (احمدی) قرار دارد.

● آرامگاه خواجوی کرمانی: در بدنه غربی تنگ الله اکبر شیراز، مشرف بر دروازه قرآن، آرامگاه شاعر بزرگ کرمانی، کمال الدین ابو العطاء محمود ابن على کرمانی متخلص به خواجو قرار دارد. وی به سال ۶۸۹ هجری خواجوی فرمانیقمری در شهر کرمان به دنیا آمد و در سال ۷۵۲ هجری قمری در شیراز وفات یافت. سال هایپایانی عمر خود را در شیراز در پناه شاه شیخ ابو اسحاق اینجو گذرانید و در آنجا ظاهراً حافظ با وی مصاحبت و معاشرت داشت.
● آرامگاه سعدی: شیخ مصلح الدین عبدالله شیرازی مشهور به شیخ سعدی، شاعر و نویسنده بزرگ ایران به سال ۶۰۰ هجری قمری در شیراز به دنیا آمد و در سال ۶۹۴ هجری قمری در همین شهر وفات یافت. در باب تاریخ ولادت سعدی اختلاف بسیار است، چنان که نام او و پدرش را گوناگون نوشته اند و ولادتش را از ۵۷۱ تا ۶۰۶ هجری قمری احتمال داده اند. همچنین در تاریخ وفاتش سال ۶۹۰ و ۶۹۵ هجری قمری نیز ذکر شده است. آثار سعدی متنوع و بسیار است و تمام آنها تحت عنوان کلیات سعدی جمع آوری و تدوین شده که مهم ترین آنها بوستان و گلستان است.آرامگاه سعدی در شمال شرقی شیراز و در دامنه کوهی به نام فهندژ(پهندژ) قرار گرفته است.
● آستانه سید علاء الدین حسین: این زیارتگاه مهم در میدان آستانه، در جنوب شرقی شیراز واقع شده و آرامگاه سید میرعلاء الدین حسین، معروف به حسین کوچک، فرزند امام موسی کاظم (ع) و برادر شاهچراغ (ع) می باشد. بنای اولیه این زیارتگاه متعلق به قرن هشتم و اوایل قرن نهم هجری قمری است. در سال ۹۴۳ هجری قمری و در زمان شاه طهماسب صفوی کارهای تکمیلی آرامگاه به پایان رسیده است.
● ارگ کریمخان زند: ارگ کریمخانی در واقع اندرونی و قصر سلطنتی زندیه بوده و به شکل یک قلعه آجری مربع با دیوارهای بلند ساخته شده است. بر سر در خارجی آن صحنه نبرد دیو سپید با رستم با کاشیکاری زیبایی نقش بسته است. این عمارت زیبا و بی نظیر در ضلع شمال شرقی فلکه شهرداری قرار دارد.

● امامزاده ابراهیم: در نزدیکی گورستان دارالسلام و در انتهای کوچه ای به همین نام، بقعه و بارگاه مطهر امامزاده ابراهیم واقع شده که فرزند امام موسی کاظم (ع) میباشد و یکی از اماکن متبرکه و زیارتی شیراز به شمار می آید.
● بازار وکیل: این بازار که در کنار مسجد جامع وکیل واقع است، به شکل بعلاوه ساخته شده یعنی شامل یک رشته شمالی، جنوبی و یک رشته شرقی، غربی است. چهار سویی بلند و وسیع در تقاطع آنها ایجاد شده و دارای چهار درب بزرگ است که شبها آنها را می بسته اند و بازار از هر حیث محفوظ می مانده است. بازار وکیل که بیش از دویست سال از احداث آن می گذرد هنوز پابرجا و یکی از نقاط مهم تجارتی و دیدنی شیراز میباشد. در حال حاضر خیابان زند، بازار وکیل را به دو قسمت تقسیم نموده و چهار سوق آن در بخش جنوبی واقع شده است.
● باغ ارم (باغ گیاه شناسی): درخت سروناز باغ ارم شهرت جهانی دارد و گلستان زیبای گلهای رز آن نیز نظر هر بیننده ای را به خود جلب مینماید. این باغ از باغهای معروف شیراز به شمار می رود. طرز ساختمان خیابانهای آن همانند باغ هایی است که در زمان ساسانیان احداث می گردید. در اطراف باغ خیابانهای مستقیمی است که به حوض و یا آب نماهای باغ می پیوندد. عمارت مجلل باغ دارای تالاری با دو ستون در وسط و ارسی ها و گوشوارهایی در اطراف میباشد. در حال حاضر از محوطه باغ به عنوان باغ گیاه شناسی در گسترش آموزش و پژوهش علوم گیاهی استفاده می شود.
● باغ پرندگان: باغ پرندگان شیراز برای اولین بار در سال ۱۳۸۸، توسط بخش خصوصی احداث شده و مورد بهره برداری قرار گرفته است. در این باغ انواع پرندگان زیبا و بی نظیر نگهداری می شود که بازدید از آن برای عموم و گردشگران امکان پذیر است. این باغ در شمال غربی شیراز و بلوار صنایع، روبروی گلدشت حافظ قرار دارد.
● باغ جهان نما: یکی از سرسبزترین و زیباترین باغ های قدیمی و مشهور شیراز باغ جهان نما است که در ضلع شرقی خیابان حافظ واقع شده است. در سال ۱۱۸۵ هجری قمری کریمخان زند دستور مرمت و بازسازی باغ را داد و بنایی نظیر عمارت کلاه فرنگی باغ‌ نظر در آن ساخته شد.
● باغ دلگشا: در ضلع غربی خیابان بوستان که به آرامگاه سعدی منتهی می شود، باغ دلگشا قرار دارد و محوطه وسیعی را در بر گرفته است. از در باغ تا عمارتی که در وسط باغ واقع است، آب نما‌ و خیابانی سیمانی احداث شده است. این باغ در دوره حکومت کریمخان زند مرمت و احیا شد و همچنین در سال ۱۲۰۵ هجری قمری بار دیگر توسط حاج ابراهیم خان معتمد الدوله تعمیرات و مرمت دوباره در فضای باغ صورت گرفته است.
● دروازه قرآن: اصل این بنا متعلق به دوره دیلمیان می باشد. در سال ۱۳۲۷ شمسی مرحوم حسین ایگار (اعتماد التجار) که از مردان نیکوکار بود، طاق قرآن (دروازه قرآن) را دوباره ساخت و قرآنی را بر بالای آن قرار داد تا مردم و مسافران شیر از مانند گذشته از زیر قرآن بگذرند. در سال های اخیر قرآنی که در طاق قرار داشت به موزه پارس منتقل شده و با توسعه بزرگراه شیراز به اصفهان‌دروازه قرآن در سمت غرب این محور قرار گرفته است.
● مسجد جامع عتیق: عمرولیث صفاری چون وارد شیراز شد دستور داد تا به شکرانه پیروزی درخشانی که در جنگ با قشون خلیفه عباسی به دست آورده بود، طرح مسجد بزرگی را در شیراز بریزند که از هر حیث بی سابقه باشد. این مسجد که در سال ۲۸۱ هجری قمری به اتمام رسیده به نام های جامع عتیق، مسجد جمعه، مسجد جامع و مسجد آدینه نامیده می شود و قدیمی ترین مسجد جامعی است که در فارس بنا شده است. این مسجد در ضلع شرقی بارگاه شاهچراغ (ع) واقع شده است.
● مسجد نصیرالملک: این مسجد در انتهای خیابان نصیر الملک که از خیابان لطفعلی خان زند منشعب میشود قرار گرفته و مرحوم میرزا ابوالقاسم خان ملقب به نصیرالملک از بزرگان و اعیان شیراز بانی آن بوده است. این مسجد یکی از زیباترین مساجد شیراز بوده و از لحاظ معماری و مخصوصاً کاشیکاری و مقرنس کاری بی نظیر می باشد.
● مسجد نو (مسجد شهدا): نام دیگر این مسجد، سعد اتابک است که به دستور اتابک سعد بن زنگی در سال های ۵۹۸ تا ۶۱۵ هجری قمری ساخته شد. علت شهرت یافتن به مسجد نو، این است که بنای آن طی قرون متمادی چندین بار بر اثر زلزله های شدید آسیب دیده و از نو مرمت شده است.
● مسجد وکیل: به آن مسجد جامع وکیل هم می گویند و در محله درب شاهزاده و متصل به بازار وکیل بین بازار و حمام وکیل قرار دارد. این مسجد چهار امتیاز دارد. اول کاشیکاری های زیبا و بی نظیر، دوم حجاری های ستون های چهل و هشت گانه مرتفع، سوم حوض وسیع و چهارم منبر مرمری یکپارچه.
● موزه پارس (باغ نظر): این موزه در محوطه باغ نظر در خیابان کریمخان زند قرار دارد. بنای این موزه که به کلاه فرنگی موسوم است در زمان کریمخان ساخته شده و محل ملاقات های رسمی او بوده است. در این موزه اشیاء‌ باستانی فراوانی مربوط به ادوار پیش از تاریخ، دوران هخامنشی، ساسانی و هم دوره های پس از اسلام به نمایش گذاشته شده است.
● موزه شاهچراغ (ع): این موزه در جوار حیاط بارگاه مطهر شاهچراغ (ع) به صورت دو طبقه بنا گردیده، اشیاء از دوران پیش از تاریخ و دوران اسلامی، شامل انواع قرآنها و نسخ خطی و آثار وقفی مردم به بارگاه مطهر شاهچراغ (ع) و ظروف شیشه، سفالی، سنگی و غیره به نمایش گذاشته شده است. این موزه در سال ۱۳۴۴ شمسی تأسیس شد.
● موزه نارنجستان قوام: در سال ۱۳۴۵ شمسی، در خیابان الطفعلی خان زند، در عمارت نارنجستان (دیوانخانه قوام - الملکی) که یکی از بناهای بسیار ارزنده و زیبای دورهقاجاریه به شمار می رود، موزه نارنجستان قوام گشایش یافت. آثار به نمایش گذاشته در این موزه متعلق به دوره باستانی و تاریخی بوده و ساختمان آن از نظر آیینه کاری، کاشیکاری، گچبری، نقاشی و منبت کاری یکی از شاهکارهای هنرمندان آن دوره به شمار می رود.
● موزه نظامی عفیف آباد: موزه جنگ افزارهای نظامی - تاریخی در سال ۱۳۷۰ شمسی در باغ گلشن (عفیف آباد)، در قمست غربی شیراز، در بلوار ستارخان، آغاز به فعالیت کرد. بانی این باغ میرزا على محمدخان قوام الملک بود که بنایی شکوهمند که در جلوی آن حوض بسیار وسیعی قرار داشت، احداث نمود.

← تاریخی و تمدنی
● آرامگاه حافظ
● آرامگاه سعدی
● آرامگاه خواجوی کرمانی
● آرامگاه سیبویه
● آرامگاه شاه شجاع
● آرامگاه شاه داعی‌الله
● آرامگاه باباکوهی
● آرامگاه شیخ روزبهان
● آرامگاه آبش خاتون
● آرامگاه شوریده شیرازی
● آرامگاه وصاف
● قلعه فهندژ یا پهندژ؛ بر فراز کوه مشرف به باغ دلگشا
● ارگ کریمخان زند
● دروازه قرآن
● مجموعه بازار وکیل
● سرای مشیر یا سرای گلشن
● مسجد جامع عتیق
● مسجد نو یا مسجد اتابکی
● مسجد نصیرالملک
● مسجد وکیل
● مسجد مشیر
● حمام وکیل
● آب‌انبار وکیل
● مدرسه خان
● عمارت دیوانخانه قاجار/زندیه
● بازار مسگرها و بخش‌های تاریخی بازار شیراز
● خانه‌های تاریخی محله گودعربان
● بافت تاریخی اطراف شاهچراغ و بازار وکیل
● گهواره دید یا گنبد عضد
● دارالسلام شیراز و گورستان تاریخی آن
● حمام‌های تاریخی محلات قدیمی شیراز

← مذهبی و زیارتی
● آستان مقدس شاهچراغ (ع)
● آستانه سید علاءالدین حسین (ع)
● امامزاده سید میر محمد (ع) در مجموعه شاهچراغ
● امامزاده ابراهیم (ع)
● امامزاده شاه میرعلی بن حمزه
● امامزاده سید تاج‌الدین غریب
● امامزاده شاهزاده محمد
● امامزاده بی‌بی دختران
● بقعه شیخ روزبهان
● تکیه چهل‌تنان
● بقعه هفت‌تنان
● آرامگاه عبدالله بن خفیف
● مساجد و بقاع تاریخی محلات قدیمی شیراز
● دارالسلام و مجموعه آرامگاه‌های تاریخی آن

← باغ‌ها و فضاهای شهری
● باغ ارم
● باغ عفیف‌آباد
● باغ جهان‌نما
● باغ دلگشا
● نارنجستان قوام
● باغ تخت
● باغ جنت
● باغ ملی شیراز
● باغ نظر
● باغ‌های تاریخی مجموعه قوام
● پارک چمران
● پارک کوهپایه
● بوستان آزادی
● باغ پرندگان شیراز
● تنگ الله‌اکبر و فضای سبز پیرامون دروازه قرآن
● کوه باباکوهی و تفرجگاه‌های پیرامون آن

← موزه‌ها و فرهنگی
● موزه پارس در باغ نظر
● موزه شاهچراغ
● موزه نارنجستان قوام
● موزه نظامی عفیف‌آباد
● موزه سنگ هفت‌تنان
● موزه تاریخ طبیعی و تکنولوژی دانشگاه شیراز
● موزه هنر مشکین‌فام
● موزه مشاهیر فارس در خانه زینت‌الملک
● موزه و مجموعه فرهنگی خانه زینت‌الملک
● موزه آب و تأسیسات تاریخی آب شیراز
● مرکز فرهنگی و موزه‌های مجموعه تاریخی زندیه
● باغ و عمارت عفیف‌آباد و مجموعه سلاح‌های تاریخی آن

← طبیعی و اکولوژیک
● دریاچه مهارلو؛ در جنوب‌شرقی شیراز
● پارک ملی بمو؛ در شمال و شمال‌شرق شیراز
● تنگ الله‌اکبر
● کوه باباکوهی
● کوه چهل‌مقام
● منطقه کوهستانی پیرامون گهواره دید
● منطقه حفاظت‌شده ماله‌گاله
● باغ‌ها و چشم‌اندازهای سبز شمال و غرب شیراز
● دشت و چشم‌اندازهای پیرامون شیراز
● چشمه‌ها و منابع آب کوهستانی اطراف شهر
● چشم‌انداز طبیعی محور دروازه قرآن تا تنگ الله‌اکبر

← خانه‌ها و عمارت‌ها
● خانه زینت‌الملوک
● خانه شاپوری
● خانه نصیرالملک
● خانه صالحی
● خانه هنر یا منزل صابر
● خانه سعادت
● عمارت نارنجستان قوام
● عمارت دیوانخانه
● عمارت کلاه‌فرنگی باغ نظر
● عمارت باغ عفیف‌آباد
● عمارت باغ تخت
● خانه‌های تاریخی محله سنگ سیاه و گودعربان

← شهری و زیرساخت تاریخی
● کلیسای حضرت شمعون غیور
● کلیسای حضرت مریم
● حمام وکیل
● آب‌انبار وکیل
● مدرسه خان
● حمام باغ نشاط
● حمام‌های تاریخی محلات قدیمی
● گهواره دید
● تکیه هفت‌تنان و مجموعه فرهنگی آن
● بافت تاریخی شیراز
● محله سنگ سیاه
● محله گودعربان
● محله درب شاهزاده
● خیابان زند و محور تاریخی زندیه
● میدان شهرداری و مجموعه پیرامون ارگ کریمخان
● دروازه قرآن و محور تاریخی ورودی شمالی شیراز

سایر شهرستان های استان فارس

● آباده
● ارسنجان
● استهبان
● اقلید
● بوانات
● پاسارگاد
● جهرم
● خرامه
● خرم بید
● خنج
● داراب
● رستم
● زرین دشت
● سپیدان
● سروستان
● فراشبند
● فسا
● فیروزآباد
● قیر و کارزین
● کازرون
● کوار
● گراش
● لار
● لامرد
● مرودشت
● ممسنی
● مهر
● نیریز

موقعیت جغرافیایی: جنوب‌غربی ایران، مرکز استان فارس و در میان ارتفاعات زاگرس جنوبی
مرکز شهرستان: شیراز
مناطق مهم پیرامونی: دروازه قرآن، تنگ الله‌اکبر، سنگ سیاه، گودعربان، درب شاهزاده و محدوده زندیه
ویژگی طبیعی: ارتفاعات، تنگه‌ها، باغ‌های شهری، دشت‌های پیرامونی و دریاچه مهارلو
اقلیم: معتدل و نیمه‌خشک با تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های نسبتاً خنک
جاذبه شاخص تاریخی: مجموعه زندیه، حافظیه، سعدیه و مسجد نصیرالملک
جاذبه شاخص طبیعی: دریاچه مهارلو و پارک ملی بمو
ویژگی فرهنگی/اقتصادی: شعر و ادب فارسی، گردشگری، باغداری، صنایع‌دستی، خدمات و تجارت
نوع گردشگری: تاریخی و معماری، ادبی، مذهبی، فرهنگی، باغ‌گردی، موزه‌گردی و طبیعت‌گردی