نام تاریخی سنندج سنه (سنه دژ) بوده و در اثر تداول عامه به تدریج تبدیل به سنندج شده است به قول مورخین شهر را سلیمان خان اردلان والی کردستان در زمان سلطنت شاه صفی به سال ۱۰۴۶ هجری قمری بنا نهاده است. در حکومت خسروخان اول اردلان و امان الله خان اول اردلان تغییرات بسیاری در شهر ایجاد شد. شهر سنندج مدت چهار قرن تحت حکومت والیان موروثی خاندان اردلان که نسب خود را به ساسانیان می رساندند قرار داشت.
کریم خان زند به سال ۱۱۶۴ هجری قمری شهر سنندج را ویران کرد و پس از یک دوران هرج و مرج خسروخان اردلان در بین سال های ۱۱۶۸ تا ۱۲۰۴ هجری قمری در سنندج مستقر شد و آقا محمدخان قاجار شهر سنقر را نیز به پاس خدمات وی به او واگذار کرد. پسر وی امان الله خان در بین سال های ۱۲۱۴ تا ۱۲۴۰ هجری قمری در سنندج حکمرانی کرد و توانست در این مدت اصلاحات بسیاری به عمل آورد. دولت مرکزی در سال ۱۲۸۴ هجری قمری فرهاد میرزا را به حکومت سنندج منصوب کرد. وی تا سال ۱۲۹۱ هجری قمری در سنندج حکومت کرد و توانست این شهر را سامان بخشد.
شهر سنندج به عنوان مرکز استان کردستان بر روی تپه بزرگی در حاشیه رودخانه قشلاق واقع شده است و بزرگترین شهر استان به شمار می رود. مساحت تقریبی شهر سنندج ۴۲ کیلومتر مربع می باشد.

● بازار سنندج : شهر سنندج همانند سایر شهرهای مهم ایران دارای بازار سنتی و مشهوری می باشد که در سطح استان از هر حيث بی نظیر است. این بازار تقریباً در مرکز شهر واقع شده و دارای بافت و معماری خاص منطقه خود می باشد. تاریخ ساخت آن به سال ۱۰۴۶ هجری قمری مقارن با دوره سلیمان خان اردلان، والی کردستان می رسد. در اثر ایجاد معابر جدید در اوایل حکومت پهلوی و احداث خیابان انقلاب (سیروس قدیم) این بازار به دو بخش مجزا تقسیم شد و امروزه بخش جنوبی آن را آصف و بخش شمالی آن را سنندجی می نامند.
● پل تاریخی قشلاق : این پل که بر روی رودخانه ای به همین نام در شمال بلوار ورودی شهر سنندج واقع شده یکی از مشهورترین پل های تاریخی کردستان است. تاریخ بنای آن به دوره صفویه باز می گردد و در محدوده بازار پایین تر از مسجد مشهور داروغه حمامی احداث شده که سال ۱۱۸۴ هجری قمری و همچنین به دستور فرهاد میرزا در سال ۱۲۸۴ هجری قمری مرمت و تعمیر شده است.
● حمام خان (ظهیری) : در سال ۱۲۲۰ هجری قمری به دستور امان الله خان اردلان در بافت قدیمی و مرکز شهر سنندج در امروزه مورد توجه گردشگران و علاقمندان به آثار و ابنیه تاریخی قرار گرفته است. این حمام همچنین در سال ۱۲۹۶ هجری قمری توسط عموی ناصرالدین شاه، فرهاد دم میرزای معتمد الدوله مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت.
● خانه آصف : بر اساس گفته مورخین احداث بنای اصلی خانه آصف که به تالار تشریفات شهرت دارد احتمالاً به دوره صفویه می رسد. در حکومت های قاجاریه و پهلوی نیز بخش هایی به آن اضافه شده است. عمارت آصف خانه کرد در خیابان امام خمینی نرسیده به سه راه شهدا واقع شده است. امروزه خانه کرد و یا عمارت آصف به موزه مردم شناسی تبدیل شده و یکی از نقاط دیدنی شهر سنندج به شمار می آید.
● سد وحدت (قشلاق) : در شمال شهر سنندج در حدود ۱۰ کیلومتری آن در محور راه آسفالت دیواندره و در قسمت شرقی راه سد وحدت در بین سال های ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۸ احداث شده است. با توجه به ارتفاعات بلند منطقه و میزان بالای آب، این سد مکان مناسبی برای ورزشهای آبی و قایقرانی می باشد. همچنین طبیعت زیبا و جنگل های سرسبز موجب شده که این سد یکی از مناطق گردشگری و تفریحی سنندج محسوب شود.
● سینمای روباز آبیدر : این سینما که در پارک آبیدر واقع شده بزرگترین سینمای روباز تابستانه ایران است و بیش از ده هزار نفر گنجایش دارد. ابعاد پرده سینمای آبیدر ۲۵۱۲ متر است. صدای فیلم های این سینما از طریق موج اف ام راديو در هر نقطه از پارک آبیدر قابل دریافت است و پرده آن به گونه ای تعبیه شده که ده هزار نفر بتوانند آن را تماشا کنند.
● عمارت خسرو آباد : این عمارت مجموعه بزرگی است که در گذشته محل سکونت اعیان و حکام کردستان بوده و در سال ۱۲۲۳ هجری قمری در محله خسر و آباد توسط امان الله خان اردلان حکمران کردستان بنا شده است. عمارت خسرو آباد در بلوار شبلی و خیابان خسرو آباد واقع شده است.
● عمارت شهرداری سنندج : ساختمان قدیمی شهرداری بین سالهای ۱۳۳۱ و ۱۳۳۲ شمسی توسط سید ابراهیم مختار پوریان در بافت قدیمی شهر سنندج در محله های قلعه چهارلان و دره بیان و در ضلع شمالی خیابان امام خمینی بنا گردیده است.
● عمارت مشیر دیوان : این بنا که یکی از آثار با ارزش تاریخی به جا مانده از دوره قاجاریه است، توسط میرزا یوسف مشیر دیوان بنا گردیده و در محله قدیمی سرتپوله، خیابان شهدا و روبروی پارک شهدا و داخل کوچه مشیر قرار دارد.
● مجموعه تفریحی و گردشگری پارک آبیدر : پارک جنگلی آبیدر در غرب شهر سنندج، در میان کوههای آبیدر با ارتفاع ۲۵۰۰ متر و با پوشش گیاهی متنوع همراه با چشمه سارهای جاری واقع شده است. این مجموعه دارای امکانات رفاهی و گردشگری و بزرگ ترین سینمای تابستانه روباز) با گنجایش ده هزار نفر تماشاچی میباشد. نقش برجسته میدان مادر در این پارک با الهام از آثار باستانی روستای زیویه در سقز اجرا شده است.
● مسجد جامع (دار الاحسان) سنندج : در سال ۱۲۲۷ هجری قمری توسط امان الله خان اردلان والی کردستان ساخته شده است. این مسجد در نزدیکی بازار شهر سنندج و ضلع شمالی خیابان امام خمینی قرار دارد و یکی از آثار مهم تاریخی استان کردستان محسوب می شود.
● موزه سنندج (عمارت سالار سعید) : بنای موزه در واقع منزل سالار سعید سنندجی بوده که مقارن با حکومت ناصرالدین شاه قاجار در حدود ۱۵۰ سال پیش توسط یکی از علمای اهل سنت در دو قسمت (حیاط و ساختمان) در خیابان امام خمینی احداث شده و بعدها در سال ۱۳۵۴ به صورت موزه در آمد.
● امامزاده پیر عمر، در خیابان امام
● امامزاده پیر محمد، در خیابان استقلال
● امامزاده طاقه گوره، در خیابان شهدا
● امامزاده هاجر خاتون، در خیابان صلاح الدین ایوبی
● باغ و عمارت آیت الله مردوخ، در روستای نوره
● بقعه و مسجد هاجره خاتون، در خیابان صلاح الدین ایوبی
● پل شیخ، در ۵ کیلومتری سنندج
● حسینیه امجد، در خیابان صلاح الدین ایوبی
● حمام شیشه، در خیابان ناصر خسرو
● حمام عبدالخالق، در محله چهارباغ
● حمام عمارت آصف، در خیابان امام خمینی
● حمام وکیل الملک، در محله وکیل
● عمارت احمدزاده، در محله آقازمان
● عمارت اشرف نظام، در محله قلعه چهارلان
● عمارت ملک التجار، در محله سرتپوله
● عمارت وکیل الملک، در خیابان کشاورز
● قلعه حسن آباد، در ۵ کیلومتری سنندج
● کلیسای سنندج، در خیابان نمکی
● مسجد آویهنگ، در روستای آویهنگ
● مسجد خورشید لقا خانم
● مسجد دارالامان، در خیابان فردوسی
● مسجد رشید قلعه بیگی
● مسجد قوله، در بلوار کردستان
● مسجد ملا احمد قیامتی، در بازار گذر آصف
● مسجد میرزا فرج الله وزیر، روبروی سه راه شیخان
● مسجد و تکیه عبدالله بیگ، در خیابان شهدا
● مسجد و قرآن تاریخی نگل، در روستای نگل
● مسجد وکیل
● مقبره شرف الملک
● منطقه گردشگری آبیدر
● موزه تاریخ طبیعی سنندج، در بلوار پاسداران

● بانه
● بیجار
● دهگلان
● دیوان دره
● سروآباد
● سقز
● قروه
● کامیاران
● مریوان