دولت ماد نخستین سلسله پادشاهی ایران است که از ۷۰۱ تا ۵۵۰ قبل از میلاد در نواحی و سرزمین های کردستان امروزی حکومت می کرد سرزمین ماد به نواحی و مناطق متعددی تقسیم شده بود که به صورت حکومت های کوچک و مستقل اداره می شدند. لولوبی نام قبایلی است که ظاهراً در بخش وسیعی از کوهها و کوهپایه های قسمت علیای رود دیاله ساکن بودند. این سرزمین، سنندج، سلیمانیه (عراق)، سرپل ذهاب، میاندوآب و دریاچه ارومیه را در بر می گرفت و محل سکونت لولوبیان بود. یکی از پادشاهان آنان آنوبانی نی نام داشت که سنگ نوشته ای از او مربوط به قبل از میلاد در سرپل ذهاب به جای مانده است.
ظاهراً از زمان سلجوقیان نام کردستان به نواحی کردنشین داده شده است. مرکز این سرزمین حوالی همدان (شهر بهار امروزی در شمال غربی همدان) قرار داشت. شهرهای کردستان در زمان حمله مغول از قتل و غارت مصون نماند و صدمات بسیار سنگینی دید. بعدها سلطان محمد خدابنده (اولجايتو) قصبهای به نام سلطان آباد چمچمال واقع در حوالی بیستون به عنوان مرکز اداری و سیاسی کردستان دایر نمود که برای مدتی بسیار طولانی پایدار بود.
اردلان نام سابق ولایت کردستان ایران و نیز نام خاندانی بود که از قرن هشتم هجری قمری در قسمت وسیعی از ولایت کردستان حکومت میکرد منشاء قطعی آنان معلوم نیست ولیکن در دوره صفویه عنوان والی داشتند و گاهی نیز به دولت عثمانی وفاداری می کردند و در مقابل، سلاطین عثمانی در تقویت هر چه بیشتر کردها می کوشیدند. در دوره صفویه دولت ایران به قسمت وسیعی از کردستان آن روز تسلط داشت که دامنه های شرقی کوههای زاگرس را در بر می گرفت. با تشکیل سلسله زندیه، برای نخستین بار در تاریخ ایران، سلسله ای کردنژاد به سلطنت رسید. در اواخر حکومت سلسله زندیه و اوایل حکومت قاجاریه قسمتی از آذربایجان غربی به دست طایفه دنبلی از طوایف بزرگ کرد افتاد که مرکز آن شهر خوی بود.
در سال ۱۳۲۵ هجری قمری (۱۲۸۵ شمسی) طبق اولین قانون تقسیمات کشوری، ایران به چهار ایالت و دوازده ولایت تقسیم شد که منطقه کردستان نیز یکی از ولایات به شمار می رفت و شهر سنندج مرکز آن بود. طبق تقسیمات کشوری سال ۱۳۱۶ شمسی، ابتدا بخشی از استان غرب بود و سپس جزئی از استان پنجم شد. در تغییرات گسترده تقسیمات اداری سال ۱۳۳۵ استان کردستان به مرکزیت سنندج ایجاد شد.

در حال حاضر استان کردستان با مساحتی بالغ بر ۱۳۷، ۲۹ کیلومتر مربع سیزدهمین استان کشور به شمار می آید. این استان از شمال با استان آذربایجان غربی و زنجان از جنوب با استان کرمانشاه و همدان از طرف شرق با استان زنجان و همدان و از طرف غرب با نوار مرزی بین المللی کشور عراق به طول حدود ۲۱۰ کیلومتر همسایه است.
این استان کاملاً کوهستانی است و کوههای زاگرس سطح این استان را پوشش می دهد. ناهمواری های آن جزء کوههای شمال غربی ایران به شمار می آید و به صورت رشته کوههای موازی از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد یافته است. بلندترین ارتفاعات آن عبارتند از: شاهو ۳۳۹۰ متر، چرخ لان ۳۳۳۰ متر، چهل چشمه ۳۱۷۳ متر، قره داغ ۳۱۲۰ متر و حسین بک ۳۰۹۱ متر. رودهای مهم استان کردستان عبارتند از: زرینه رود سرچشمه آن به طول ۳۰۲ کیلومتر، تلوار ۱۴۲ کیلومتر، گاوه رود ۱۲۰ کیلومتر، آب سیروان ۱۰۰ کیلومتر و رودخانه قشلاق به طول ۹۰ کیلومتر.

استان کردستان به دلیل وجود ارتفاعات نسبتاً بلند یکی از نقاط سردسیر کشور به شمار می رود که دارای زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل است. بخش وسیعی از استان در شرایط آب و هوایی کوهستانی سرد و مدیترانه ای قرار گرفته است.

استان کردستان جزء محدود نقاطی است که فاقد راه آهن می باشد و محورهای ارتباطی آن با استانهای همجوار از طریق راه های آسفالت درجه یک میسر است. بیشترین حجم تردد بین شهری روی محورهای شمالی و جنوبی و محور شرقی غربی انجام می گیرد. محورهای سقز - بوکان و بانه - سردشت ارتباط استان با آذربایجان غربی، محور بیجار - زنجان ارتباط با استان زنجان، محورهای قروه - همدان و سنقر - اسدآباد ارتباط با استان همدان و محور کامیاران - کرمانشاه ارتباط با استان کرمانشاه را برقرار می کند. راه مریوان - باشماق و ادامه مسیر تا نوار مرزی و خاک کشور عراق و شهر پنجوین و همچنین از طریق محور سروآباد و دزلی، ارتباط با شهر حلبچه عراق برقرار می شود. این استان یک فرودگاه داخلی در حومه جنوبی شهر سنندج دارد که پروازهایی به شهرهای تهران، مشهد و غیره از آن انجام می شود.

در پهنه استان کردستان جاذبه های بسیار غنی طبیعی، تاریخی و فرهنگی زیارتی و گردشگری به صورت پراکنده یافت می شود. وجود مناطق گردشگری و بکر اورامانات تخت و آبیدر سنندج همراه با آبشارها، پارک های کوهستانی، پناهگاه های حیات وحش، پیست اسکی، چشمه های آب معدنی، دریاچه های سدها، سراب ها، غارها و غیره به علاوه مردمان خونگرم و غیور و مهمان نواز، همه و همه موجب جذابیتهای این استان گردیده و همه ساله تعداد زیادی از مردم سراسر کشور، بخصوص در ایام نوروز و فصل تابستان به این استان سفر می کنند.

در استان کردستان تنوع صنایع دستی و قدمت دیرینه آن آنقدر چشمگیر است که در نقاط مختلف و شهرستانهای آن به خوبی مشاهده می شود و عده بی شماری به تولید انواع آنها مشغولند که هم به مصرف محلی می رسد و هم به سایر نقاط کشور ارسال می شود. مهم ترین صنایع دستی استان عبارتند از: انواع لباس های کردی زنانه و مردانه، گیوه، نازک کاری، منبت کاری، معرق کاری، سفال گری، نمد مالی، تهیه پارچه های پشمی، گلیم، قالی، شال بافی، زیور آلات محلی، حصیر و سبد بافی، قاشق و چنگال چوبی، شانه، جاجیم، قلاب بافی، گل دوزی، پولک دوزی، و سوزن دوزی، عسل، گردو، کشمش، نان برنجی، کنجد شکری، نان خرمایی، نان کاک و نخودچی از مهمترین سوغات استان می باشند.

به دلیل رواج کشاورزی در کردستان، غذاهای بومی آن سرشار از گیاهان طبیعی خوراکی همچون کرفس، قارچ، کنگر، ریواس و نظایر آنهاست که به صورت تازه یا خشک کرده در انواع غذاها مورد استفاده قرار می گیرد. برخی از غذاهای بومی آن عبارتند از: کته پلو و شله پلو با گوشت، دوغه وا (آش دوغ) ساوار، گردول، ترخینه، شله گنیم، دوغین (آش گزنه)، هتیمچه، شوروا، گرمارو، رشته پلو، رشته رون، کلانه، بریان (کباب کردی) و دلمه کوفته شور.