استان یزد

آثار باستانی و تاریخی بازمانده به صورت پراکنده در سراسر استان یزد، حاکی از قدمت این سرزمین می باشد. آثار کشف شده از دوره ایلامی، از جمله دست افزارهای سنگی و سنگ نگاره ها و تکه سفال های نقش دار به دست آمده در نارین قلعه میبد، نشانگر این است که استان یزد در مسیر راههای باستانی ری به کرمان و پارس به خراسان قرار داشته و جزء سرزمینهای دور دست مادها شمرده می شده است. سرزمین مرکزی ایران باستان به دلیل واقع شدن در مسیر ارتباطی بین شرق و غرب در اوایل سالهای ظهور اسلام به دست مسلمانان افتاد و گروهی از قبایل عرب در این ناحیه استقرار یافتند. بعدها دیلمیان بر سرزمینهای غرب و جنوب ایران و عراق مستولی شدند، در قرن چهارم هجری قمری عده ای از علویان به این ناحیه آمدند و در اینجا سکونت کردند. در سال ۴۴۳ هجری قمری از طرف حکومت سلجوقیان شمس الملوک ظهیرالدین ابومنصور فرامرز برای فرمانروایی این منطقه و شهرهای اطراف برگزیده شد. حکومت وی همزمان با حکومت طغرل، الب ارسلان و ملکشاه سلجوقی بود. رکن الدین سام، یکی از ملازمان امرای سلجوقی، در سال ۵۳۶ هجری قمری سلسله اتابکان یزد را بنیاد نهاد. در دوران حکومت اتابکان در سرزمین یزد بناها و عمارتهای فراوانی احداث شده که هنوز هم جزء آثار و ابنیه مهم تاریخی و دیدنی این منطقه به شمار می آید. آخرین اتابک یزد نیز حاجی شاه ابن یوسف بود که در سرزمینهای یزد و اطراف آن حکم میراند و در سال ۷۱۸ هجری قمری به دست امیر مبارزالدین محمد ابن ،مظفر، مؤسس سلسله آل مظفر، از میان رفت.
سرزمین ایران تا سال ۷۸۲ هجری قمری که صحنه تاخت و تاز تیمور لنگ قرار گرفت شاهد حکومتهای محلی متعددی بود. پس از مرگ تیمور منطقه یزد عرصه ی زد و خورد و درگیری نوادگان تیمور بود که و که پس از پیروزی شاهرخ، پسر تیمور بر دیگران، حکومت یزد به امیر جلال الدین، پسر چقماق شامی رسید. در دوران وی آثار و ابنیه با ارزشی ساخته شد که تا کنون به جا مانده است.
در سال ۱۱۳۵ هجری قمری ایران با تهاجم طوایف افغان به رهبری محمود افغان مواجه شد. اگرچه استان یزد تحت رهبری میرزا عنایت سلطان از حمله محمود افغان در امان ماند، ولی اشرف افغان سرانجام توانست بر سراسر این منطقه مستولی شود. نادر شاه افشار طی چندین نبرد اشرف افغان را شکست داد و محمد تقی خان (خواهرزاده عنایت سلطان) به فرمانروایی ناحیه یزد انتخاب شد. وی و خاندان او تا آخر دوره سلطنت قاجاریه خدمات ارزنده ای جهت پیشرفت منطقه انجام دادند و آثار و ابنیه زیادی را بنا نمودند که تا به امروز پابرجا مانده اند.

استان یزد با وسعتی در حدود ۷۳،۴۷۷ کیلومتر مربع تقریباً در مرکز شرقی و حاشیه دشت کویر قرار گرفته و از نظر مساحت هشتمین استان کشور به شمار می رود. این استان از شمال با استانهای خراسان جنوبی و اصفهان، از جنوب با استانهای کرمان و فارس، از خاور با استانهای خراسان جنوبی و کرمان و از باختر با استانهای فارس و اصفهان همسایه می باشد.
استان یزد از نظر ناهمواری تنوع زیادی دارد و بلندترین ارتفاع آن شیرکوه با ۴۰۵۵ متر ارتفاع و پست ترین نقطه آن کویر سیاه کوه می باشد که حدوداً ۹۷۲ متر ارتفاع دارد. سایر ارتفاعات بلند این استان عبارتند از: قله برفخانه ۴۰۰۰ متر، لاخوسه ۳۸۷۳ متر،آدوروش ۳۸۵۰ لای معدن ۳۵۰۹ و تهر ۳۴۵۰ متر.
به دلیل موقعیت جغرافیایی این استان و همجواری آن با چندین کویر و نیز کمی بارشهای جوی هیچ گونه رودخانه پر آب و دایمی در سطح این استان جریان ندارد. طولانی ترین رودخانه های فصلی آن عبارتند از: شور بافق ۱۵۰ کیلومتر، شور سیریز ۱۴۰ کیلومتر، رحمت آباد ۱۱۵ کیلومتر، شور ۸۵ کیلومتر و پایین در ۷۰ کیلومتر.

به طور کلی آب و هوای استان یزد تابع شرایط آب و هوایی فلات مرکزی ایران قرار گرفته و دارای اقلیم خشک بیابانی است. بارش کم سالانه و همجواری با کویرهای خشک و پهناور با دمای بالا از عواملی هستند که این استان را جزء مناطق خشک ایران قراره می دهد.

با توجه به موقعیت جغرافیایی و آب و هوایی گرم استان یزد، جاذبه های متنوع طبیعی به ویژه مناطق کویری از جذابیت خاصی برای گردشگران ایرانی و خارجی علاقمند به‌ کویرنوردی برخوردار است. آثار تاریخی و فرهنگی زیادی هم در سطح استان یافت میشود که در مقیاس ملی و جهانی دیده میشود. همچنین مراسم های ویژه این استان شامل مراسم نخل گردانی که یکی از آیینها و مراسمهای ویژه ماه محرم میباشد و همچنین جشن های زرتشتیان (جشن مهرگان، جشن سده) بر جذابیت گردشگری این استان افزوده است. اما آنچه بیش از دیگر جاذبه های این استان به چشم می آید، سبک معماری بناهای آن است که اکثراً با خشت و گل ساخته شده و به همین سبب شهر یزد را دومین شهر خشتی جهان نام نهاده اند.

از جمله مهمترین صنایع دستی استان عبارتند از: شمد، ترمه، پرده، قالی، قالیچه، گلیم، مخمل، زری، چادر شب، دارایی بافی، گیوه، سرامیک، سفال، کاشی، کیسه حمام، خورجین، دستمال، زیلو، کرباس، بقچه و پتو.
مهمترین سوغات استان شامل شیرینی های سنتی، باقلوا، قطاب، لوزهای پنجگانه مانند لوز نارگیل و لوز بیدمشک، حاجی بادام، نان برنجی، پشمک، عرقیات سنتی، سوهان یزد، کیک یزدی، نبات یزدی، کاسه نبات، ارده و حلوا ارده می باشد.

در استان یزد نیز مانند سایر استانهای ایران غذاهای محلی و بومی تهیه و ارائه میشود که در اینجا به چندین مورد از غذاهای خاص استان یزد اشاره میشود: شولی شلغم، قلیه کدو، کوفته لپه، آش سرکه شیره، آش یزدی، آش انار، آش گندم (حلیم)، آش کلم، آش سمبوسک، آبگوشت ترش، خورشت به آلو، کوفته نخود، کوفته برنج، آش آبغوره و آش ماش.