رشت

آشنایی با شهر رشت

قدیمی ترین اسناد جغرافیای تاریخی که در آن نام شهر رشت ذکر شده، مربوط به قرن هشتم هجری قمری است که حمدالله مستوفی درباره آن اشاراتی کرده است. در زمان شاه اسماعیل اول صفوی شهر رشت مرکز قسمت غربی گیلان، موسوم به بیه پس، بود. خان احمد گیلانی که آخرین فرمانروای مستقل گیلان بود سفرایی به دربار روسیه فرستاد و علیه شاه عباس درخواست کمک کرد. مقارن این احوال قزاقها در رشت و گیلان تاخت و تاز می کردند و شهر رشت در سال ۱۰۴۵ هجری قمری غارت و تاراج شد و در سال ۱۱۳۴ هجری قمری پطر کبیر رشت را گرفت و تا سال ۱۱۴۶ هجری قمری رشت و گیلان تحت اشغال روسها بود و در سال ۱۲۱۹ هجری قمری نیروهای روس بندر انزلی را اشغال نمودند و از آنجا به تهدید رشت پرداختند ولی کاری از پیش نبردند.
در سال ۱۳۱۶ هجری قمری، شهر دچار آتش سوزی شد و بازارهای آن سوخت. رشت در انقلاب مشروطیت نقش مؤثری داشت و در جنگ جهانی اول به دلیل قیام میرزا کوچک خانجنگلی اهمیت زیادی یافت. درسال ۱۳۳۸ هجری قمری ارتش سرخ رشت را اشغال کرد ولی سال بعد آنجا را تخلیه نمود. در جنگ جهانی دوم ارتش سرخ بار دیگر رشت را اشغال نمود ولی پس از پایان جنگ شهر را تخلیه کرد.
شهر رشت، مرکز استان گیلان، بزرگترین شهر کناره دریای خزر در ایران به شمار میرود. این شهر در جلگه ای نسبتاً وسیع و حاصلخیز و در حاشیه غربی دلتای سفیدرود قرار گرفته، همچنین سه شاخابه از رودخانه سفید رود به نامهای سیاهرود، زرجوب و گوهر رود در سمت خاور و باختر شهر رشت در جریان هستند و سرانجام به مرداب انزلی منتهی می شوند. مساحت تقریبی شهر رشت ۱۴۰ کیلومتر مربع، ارتفاع متوسط آن ۱۰ متر از سطح دریاهای آزاد می باشد.

نقاط دیدنی شهر رشت

● آرامگاه میرزا کوچک خان: این بنا که در سال ۱۳۶۰ احداث گردیده، در محله سلیمان داراب رشت و در طرف شرق خیابان شیون فومنی واقع شده است. میرزا در سال ۱۲۹۸ هجری قمریدر محله استادسرای رشت متولد شد و در زمان مشروطه به جمع آزادی خواهان پیوست و برای مبارزه با استعمار خارجی و استبداد داخلی "نهضت جنگل" را پایه گذاری کرد. خانه میرزا کوچک خان در محله استادسرا هم در سالهای اخیر به موزه و خانه فرهنگ تبدیل گردیده است.
● امامزاده هاشم: نام روستا و مکان مقدسی در ۳۰ کیلومتری جنوب شهر رشت که در محور راه اصلی رشت رودبار واقع گردیده است. شهرت آن بیشتر مربوط به وجود بارگاه مطهر امامزاده هاشم یکی از نوادگان حضرت علی ابن ابیطالب (ع) است. منوچهرخان گرجی (معتمدالدوله) که برای جلوگیری از هجوم روسها به حکومت گیلان منصوب شده بود، درسال ۱۲۴۲ هجری قمری به طور گسترده ای بقعه امامزاده هاشم را بازسازی کرد همچنین در سالهای اخیر تأسیسات جدیدی برای اسکان مسافران ایجاد گردیده است.
● بازار بزرگ رشت: این بازار بخشی از بافت قدیمی و تاریخی مرکز شهر را که در طرف غرب محله صیقلان است، به خود اختصاص داده است. بازارهای رشت از قدیم مملو از تجارت خانه، سرا، تیمچه، کاروانسرا، طاقی های بزرگ و کوچک و اماکن متبرکه و غیره بوده است. مسجد جامع، بقعه آقا سید ابراهیم، مسجد بادی الله، مسجد کاسه فروشان، مسجد حاج مجتهد، سرای ملک، سرای گلشن، سرای محتشم، تیمچه صادقیه، سرای شیشه بزرگ، سرای دو مرتبه، بازار بزرگ، بازار بزرگ سالار، بازار رضا، بازار مهران، بازار زرگران، راسته میخ فروشان، راسته مسگران و سرای حافظ از جمله بناهای موجود در محدوده بازار بزرگ است. این بازار از دیرباز محل داد و ستد کالا میان ایرانیان و کشورهای همسایه هم بوده و بی تردید نقش این بازار در رونق استان گیلان بسیار پر اهمیت و بارز بوده است.
برنج، انواع ماهی، سبزیجات، مرکبات، انواع مربا، چای، ابریشم، کنف، توتون، صنایع دستی محلی و انواع پرندگان از محصولات محلی می باشند که در این بازار با سایر کالاهای دیگر عرضه می شود.
● باغ محتشم: در ملتقای جنوب بلوار حافظ، شرق خیابان ملت و شمال رودخانه گوهررود، باغ مصفایی وجود دارد که تاریخ ایجاد آن به دوره ناصرالدین شاه قاجار میرسد. این باغ به پارک شهر تبدیل شده و بزرگترین پارک رشت محسوب میشود. در طی سی سال گذشته با احداث بنای استانداری و شهربازی در محوطه این پارک از وسعت آن کاسته شده است.
● بقعه دانای علی: این بقعه آرامگاه عارفی وارسته و مردمی در قرن سیزدهم هجری قمری است که مردم شهر اعتقاد زیادی به وی دارند. این بقعه کوچک دارای گنبد کاشی کاری میباشد که طرح گنبد از کلاه درویشی و به تقلید از گنبد شیخ زاهد گیلانی در حومه لاهیجان ساخته شده است. در میانه خیابان آیت الله طالقانی (بیستون) نرسیده به سه راه رجایی (رشتیان) در محله چهار سرا واقع شده است.
● پارک جنگلی سراوان: با وسعتی در حدود ۱۴۵۰ هکتار در غرب روستای سراوان در ۲۷ کیلومتری شهر رشت در محور راه اصلی رشت-رودبار گسترده شده است. مسیرهای داخلی این پارک جنگلی، آسفالت است و در طول آن آلاچیق هایی هم برای استراحت تعبیه شده است. قسمتهایی از پارک شیب ملایمی دارد و فضای مناسبی برای استراحت گردشگران است.
● خواهر امام: یکی از معروفترین اماکن متبرکه رشت به شمار می رود که در طرف شرق بلوار مطهری و در گذر خواهر امام واقع شده است. وی که نام اصلی اش فاطمه اخری می باشد دخت چهارم امام موسی کاظم (ع) و خواهر امام رضا (ع) بوده است. وی پس از شهادت پدر بزرگوارش بر اثر ظلم و جور حکومت عباسی، به دیلمان سفر کرد و در سن ۲۴ سالگی به علت بیماری در گذشت. این بقعه در دوره قاجاریه ساخته شده و سر در بقعه دارای کاشی کاری به تاریخ ۱۲۹۰ هجری قمری است.
● عمارت کلاه فرنگی: بنای دو طبقه کوچکی در قسمت جنوبی باغ محتشم در کنار گوهررود که به شکل دو بنای هشت ضلعی و مربع به هم چسبیده ساخته شده است. بانی آن صادق اکبر محتشم الملک (سردار معتمد) از حکام گیلان در دوره قاجار می باشد.
● مجموعه بناهای میدان شهرداری رشت: مجموعه ساختمانهای اداری و تجاری واقع در این میدان عبارتند از: شهرداری، پست و تلگراف، استانداری سابق، کتابخانه ملی و هتل ایران. احداث این مجموعه از سال ۱۳۰۸ تا ۱۳۱۴ شمسی به طول انجامید و زلزله خردادماه ۱۳۶۹ آسیب زیادی به آن وارد آورد. در حال حاضر این مجموعه که در مرکز شهر رشت واقع شده در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و یکی از مهمترین نقاط شهر رشت به شمار می رود.
● مسجد بادی الله: از مساجد معروف رشت است که در خیابان استاد مطهری واقع شده و نام آن از بانی اش بدیع الله گرفته شده و در سال ۱۳۰۴ خورشیدی ساخته شده است.
● مسجد صفی (سفید یا شهیدیه): این مسجد که در بافت قدیمی شهر در محدوده بازار واقع است به سه نام شهرت دارد و یکی از قدیمی ترین مساجد شهر میباشد. برخی این مسجد را مدفن محمد باقر میرزا ملقب به صفی میرزا پسر بزرگ شاه عباس صفوی میدانند. در وسط محراب بر روی یک کاشی تاریخ ۱۲۴۴ هجری قمری دیده می شود.
● موزه رشت: این موزه در خیابان طالقانی (بیستون) روبروی بیمارستان فامیلی واقع است. ساختمان موزه با قدمتی حدوداً صد ساله متعلق به میرزا حسن خان کسمائی، یکی از یاران میرزا کوچک خان بوده است. تأسیس این موزه مربوطه به سال ۱۳۴۹ میباشد و در سال ۱۳۶۷ به طور اساسی مرمت و بازگشایی شد. موزه رشت شامل بخش ها و غرفه های متعددی است: بخش باستان شناسی، بخش مردم شناسی و غرفه موسیقی، غرفه ابریشم کشی، غرفه سفالگری، غرفه صید و صیادی، غرفه خانه روستایی و غرفه خراطی.
● موزه میراث روستایی گیلان: این موزه در سال ۱۳۸۴، در پارک جنگلی سراوان تأسیس و مورد بهره برداری قرار گرفته است. نمونه هایی از خانه های سنتی و معماری آنها، همراه با گوشه هایی از فرهنگ و آداب سنن بومی و دینی، غذاهای سنتی روستایی، موسیقی محلی و پوشاک و تمامی زوایای زندگی روستاییان به نمایش درآمده است.

← تاریخی و فرهنگی
● مجموعه تاریخی میدان شهرداری رشت
● عمارت کلاه‌فرنگی
● بازار بزرگ رشت (بازار سنتی و تاریخی)
● موزه رشت
● موزه میراث روستایی گیلان (سراوان)
● خانه ابریشمی
● خانه قدیری
● خانه و موزه میرزا کوچک‌خان
● کتابخانه ملی رشت
● بافت تاریخی محله‌های صیقلان، استادسرا و چهارراه شهدا
● مسجد صفی (سفید / شهیدیه)
● مسجد بادی‌الله
● مسجد حاج صمدخان
● کلیسای ارامنه رشت

← طبیعی و محیطی
● پارک جنگلی سراوان
● باغ محتشم (پارک شهر رشت)
● منطقه گردشگری سپیدرود
● منطقه گردشگری عینک
● منطقه گردشگری ساحلی حاجی‌بکنده
● رودخانه گوهررود
● فضای سبز و اکوسیستم جلگه‌ای گیلان

← بازار و شهری
● شهر رشت
● بازار مرکزی و راسته‌های تاریخی (مسگران، زرگران، میخ‌فروشان و…)
● محلات قدیمی (صیقلان، استادسرا، چهارسرا)
● مراکز تجاری و اداری مرکز شهر

← تفریحی و عمومی
● پارک جنگلی سراوان (موزه میراث روستایی)
● باغ محتشم
● میدان شهرداری (مرکز گردش شهری)
● مسیر گردشگری رشت تا سراوان
● تجربه گردشگری غذا و بازار رشت

← مذهبی
● آرامگاه میرزا کوچک‌خان (محله سلیمان‌داراب)
● بقعه امامزاده هاشم (محور رشت–رودبار)
● بقعه دانای علی
● بقعه خواهر امام (فاطمه اخری)
● بقعه آقا سید ابراهیم
● بقعه آقا سید عباس
● بقعه بی‌بی رقیه
● امامزاده‌ها و زیارتگاه‌های محلی رشت و اطراف