قدیمی ترین آثار مکشوفه در استان قم متعلق به هزاره ششم تا حدود هزاره چهارم میباشد که مربوط به ناحیه قره تپه قمرود است مقایسه این آثار با آثار مکشوفه از تپه سیلک کاشان و چشمه علی ری باستان نشان از ارتباط نزدیک این تمدن ها دارد. بر اساس مدارک و اسناد موجود این ناحیه از دیرباز مسکون بوده و از دوران هخامنشیان و پس از آن نیز نام آن به کرات ذکر شده است. در دوران پس از اسلام نیز به علت وجود بارگاه ملکوتی حضرت فاطمه معصومه (س) بر اهمیت آن بسیار افزوده شده است.
رویدادهای تاریخی این منطقه بیشتر تحت تأثیر نواحی اطراف از جمله کاشان و ری قرار داشته است. پس از هجوم مغولان به ایران حکومت های ملوک الطوایفی بیشتر نقاط ایران را فرا گرفت و بعد از آنان نیز نوبت به تیمور لنگ رسید با مرگ تیمور در سال ۸۰۷ هجری قمری قلمرو وسیع وی دچار تجزیه گردید و در سال ۹۱۱ هجری قمری با مرگ آخرین پادشاه سلسله تیموریان حکومت آنان به پایان رسید.
با تشکیل دولت صفوی در اوایل قرن دهم هجری قمری که یکی از رویدادهای مهم تاریخ ایران محسوب می شود، سرزمین قم از جایگاه ویژه ای برخوردار شد. احداث بناهای بسیاری در قم و اطراف آن یادگار همان ایام است. در جریان انقلاب مشروطیت در حدود سال های ۱۲۸۴ تا ۱۲۸۸ هجری شمسی بین طرفداران حکومت قاجار و مخالفان آن درگیری هایی در بیشتر نقاط ایران پیش آمد. در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی همزمان با تحصن بیش از ۱۰۰۰۰۰ نفر از کسبه و مردم تهران در باغ سفارت انگلیس گروه زیادی از علما و روحانیون تهران هم در اعتراض به تعلل مظفرالدین شاه در امضای قانون مشروطیت به قم مهاجرت کردند و تنها پس از امضای این قانون در ۱۴ مرداد همان سال به تهران بازگشتند.

در حال حاضر استان قم با مساحتی بالغ بر ۵۲۶، ۱۱ کیلومتر مربع رتبه سی ام استانی را به خود اختصاص داده است. این استان از شمال به استان تهران، از جنوب به استان اصفهان و مرکزی، از خاور به دریاچه نمک و استان سمنان و از طرف باختر به استان مرکزی محدود می شود. استان قم در سال ۱۳۷۵ شمسی تأسیس شد و تنها استانی در کشور می باشد که فاقد شهرستان است و فقط تا شهریور سال ۱۳۹۲ دارای پنج بخش و شش شهر بوده است.
دامنه های شمالی رشته کوه های زاگرس در بخش مرکزی ایران قسمت های جنوبی این استان را در بر می گیرد. کوه پلنگ آبی با ۳۱۵۴ متر ارتفاع، بلندترین نقطه استان قم است که در بخش جنوبی و روی نوار مرزی استان واقع شده است. سایر ارتفاعات مهم این استان عبارتند از گرک ۳۱۲۰ متر، لارها ۳۱ متر و سخت حصار ۲۷۵۶ متر.
بیشترین رودخانه های این استان از استان های همجوار سر چشمه می گیرند و در نهایت به حوضه دریاچه نمک و دریاچه حوض سلطان می پیوندند. طویل ترین رودخانه های استان عبارتند از : قره چای به طول ۵۴۰ کیلومتر (سرچشمه آن اطراف همدان)، شور فشاپویه ۴۲۰ کیلومتر (سرچشمه آن اطراف ابهر)، قمرود ۲۸۸ کیلومتر (سرچشمه آن اطراف خوانسار ) و جاجرود ۱۴۰ کیلومتر (سرچشمه آن اطراف تهران).

به علت شرایط و ناهمواری های پراکنده در سطح استان قم دمای هوا در نواحی مختلف آن متفاوت بوده و به طور کلی در ارتفاعات جنوبی استان آب و هوای سرد کوهستانی حاکم می باشد.
آب و هوا در مناطق کوهپایه ای در غرب استان معتدل تر از مناطق مرکزی است و نواحی شرقی استان هم به علت مجاورت با دشت کویر پذیرای توده هوای گرم و خشک در تابستانها است که سبب گرمی هوا می شود.

استان قم به لحاظ موقعیت خاص خود که تقریباً در مرکز کشور قرار دارد و همجواری آن با استان تهران پایتخت و از همه مهمتر وجود بارگاه مطهر حضرت معصومه (س) ، از شبکه مواصلاتی مهمی در سطح استان برخوردار است. محورهای آزادراه تهران - قم و امتداد آن تا شهر اصفهان امروزه بسیار مهم و پر تردد می باشد و همچنین شبکه بزرگراهی شهری (قم و اطراف آن تا سلفچگان) یکی از مناطق مهم با داشتن منطقه ویژه اقتصادی و شهرک صنعتی شبکه راه های آسفالت اصلی بخصوص ایجاد محور راه اصلی قم به گرمسار که در سال ۱۳۹۰ به بهره برداری رسیده باعث کاهش بار ترافیکی محور قم تهران گردیده است.
شبکه ریلی سراسری که از مرکز استان قم عبور می کند، پل ارتباطی مهمی بین بنادر ایران در خلیج فارس و دریای خزر و قاره آسیا و اروپا ایجاد کرده است. حمل کالاهای ترانزیتی از بنادر و به کلیه نقاط ایران و قاره های یاد شده به سهولت صورت می گیرد و دسترسی زائران حضرت معصومه(س) از بیشتر نقاط ایران نیز میسر است. فرودگاه بین المللی قم نیز که از سوی بخش خصوصی در ۱۴ کیلومتری جنوب غربی قم در حال ساخت است، در آینده نزدیک افتتاح خواهد شد.

حرم مطهر حضرت معصومه (س)، دومین زیارتگاه مهم ایران محسوب می شود که همراه با بزرگترین حوزه علمیه جهان اسلام یکی از جاذبه های زیارتی استان به شمار می رود. همچنین سایر مکان های مذهبی مقابر و زیارتگاه ها کاروانسراها و مساجد تاریخی بسیار، از جمله مسجد جمکران جاذبه های آن را هر چه بیشتر مذهبی کرده است. وجود امکانات اقامتی و رفاهی فراوان هم باعث گردیده که همه روزه تعداد بی شماری از زائران ایرانی و خارجی به دیدار این شهر بیایند.

مهمترین صنایع دستی استان قم عبارتند از: قالی ابریشمی (قالی های طرح قم با تار و پود ابریشم ارزش ویژه ای در داخل و خارج از کشور دارند)، درودگری، کاشی سازی و سرامیک، ظروف سفالی، مهر و تسبیح، سجاده، عباء، صنایع سنگی، سنگ های قیمتی همراه با کار هنری روی آنها، منبت کاری، حجاری، چاقو سازی و خرمهره سازی. بی شک یکی از مشهورترین سوغات قم "سوهان: است ولی سایر سوغات استان عبارتند از: گردو، زردآلو خشکه، فندق، انار، انجیر و انواع صنایع دستی استان.

در استان قم نیز مانند سایر استانهای ایران غذاهای متنوعی تهیه و ارائه می گردد. از جمله خوراک های نذری در ایام مختلف به خصوص محرم، کال جوش، آبگوشت قونبید، کوفته، آش اوماج، دم پختک، آش پتله، حلیم، نان محلی کسمه (منطقه کهک)، حلوا ارده، ارده شیره و حلوا کنجدی.