مازندران

دو قبیله بسیار قدیمی و مقتدر در کرانه جنوبی دریای خزر ساکن بودند. تپورها (طپورها) که نام طبرستان از آنها و همچنین قبیله آماردها که گویند نام شهر آمل از نام آنها گرفته شده است. فرهاد اول اشکانی در بین سالهای ۱۷۶ تا ۱۷۱ قبل از میلاد آماردها را به خوار (ورامین) منتقل کرد و تپورها مواضع آنان را گرفتند.
اردوان پنجم آخرین پادشاه اشکانی در سال ۲۲۶ میلادی طبرستان را جزء قلمرو خود نمود و قباد اول ساسانی در دومین ره سلطنت خود حکومت طبرستان را به پسرش کیوس واگذار نمود. خسرو انوشیروان، از سلسله ساسانیان، زرمهر را به جانشینی کیوس منصوب کرد و خاندان زرمهر تا سال ۶۴۵ هجری قمری که طبرستان ضمیمه گیلان شد بر این نواحی حکمرانی داشتند. خاندانهای با نفوذ محلی عبارت بودند از: علویان طبرستان، سادات مرعشی، سادات هزار جریب، افراسیابیان مازندران، کیاهای جلالی ساری، خاندان روز افزون سوادکوه و خاندان دیوها. علاوه بر آنها فاتحین غیر محلی نیز بر مازندران یا بخشهایی از آن استیلا داشته اند. از جمله طاهریان، صفاریان، سامانیان، زیاریان، غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، مغولان، سربداران و تیموریان. در دوران صفویه شاه اسماعیل اول صفوی در سال ۹۲۳ هجری قمری به مازندران لشکر فرستاد ولیکن تصرف قطعی این ناحیه در سلطنت شاه عباس اول صفوی صورت گرفت و به دستور او مجموعه و کاخ سلطنتی صفی آباد در سال ۱۰۲۱ در بهشهر کنونی که آن زمان اشرف نامیده میشـد، ساخته شد.
در تقسیمات کشوری سال ۱۳۱۶، مازندران ابتدا جزئی از استان شمال بود و در اصلاحیه همان سال، بخش عمده آن جزء استان دوم و بخشهایی از آن نیز به همراه استان گیلان، جزئی از استان یکم شد. در سال ۱۳۲۱، کل مازندران کنونی هسته اصلی استان دوم را تشکیل داد از سال ۱۳۳۵ استان مازندران به مرکزیت شهر ساری ایجاد شد که استانهای کنونی سمنان و گلستان را نیز شامل میشد. با انتزاع سمنان در سال ۱۳۴۵ و گلستان در سال ۱۳۷۶ استان مازندران به اندازه کنونی درآمد.

استان مازندران به طور کلی دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است که به آب و هوای معتدل خزری معروف می باشد. تابستانها گرم و مرطوب و زمستانهای معتدل و مرطوب دارد. همچنین در بخش هایی از آن آب و هوای معتدل کوهستانی و سرد کوهستانی حاکم میباشد. وجود جنگلهای وسیع در این استان در اعتدال هوا و ایجاد رودخانه های پر آب نقشی اساسی و مهم دارند. رشته کوه های البرز مانند سدی در جنوب مازندران کشیده شده و مانع ورود رطوبت دریای خزر به نواحی مرکزی ایران میگردد.

شهرهای ساحلی استان، به ویژه چالوس، رامسر، نور، نوشهر، بابلسر، محمود آباد و مناطق بکر جنگلی در حوالی رامسر، نور، رویان و عباس آباد بیشترین نقش را در جذب مسافر به این استان دارند. سالانه میلیون ها گردشگر از نقاط مختلف ایران، به ویژه تهران، رهسپار این استان میشوند تا از دیدن مواهب طبیعی و استفاده از سواحل زیبای آن لذت ببرند. وجود رودها، آبشارها، غارها، دریاچه های بزرگ و کوچک، طبیعی و مصنوعی، قله های سر به فلک کشیده، به خصوص قله دماوند، سبب شده تا همه طبیعت گردان با سلیقه های مختلف جذب این استان شوند. علاوه بر هتل ها و مراکز اقامتی بسیاری که در بیشتر نقاط استان وجود دارد، در بیشتر شهرها ویلاها و منازل دربستی نیز به اجاره گذاشته میشوند و مراکز و پارک های متعددی نیز برای برپاکردن چادر اختصاص یافته است.

عرضه صنایع دستی که بیشتر شامل کنده کاری روی چوب، منبت، معرق، بامبو و حصیربافی است در تمامی نقاط مازندران دیده می شود. علاوه بر آن قالی، گلیم، جاجیم، زیرانداز، روتختی، روسری، رومیزی، چادر شب، جوراب، چوغا، باشلق، وازشمد و نظایر آنها از جمله کالاهای دستباف استان است. انواع مربا و شربت، به خصوص مربای بهار نارنج، تمشک، آلبالو، پرتقال و ترشی های متنوع، از جمله سیرترشی، بادمجان ترشی، هفت بیجار و ترشی یارسی جزء سوغات رایج مازندران است.

غذاهای بومی مازندرانی غالباً شامل ترکیبی از برنج، سبزیجات، ماهی، به خصوص ماهی سفید، کولی، کپور، کفال و اوزون برون، مرغ و انواع کباب است. پله (پلو) کباب، ترشی تره، ترشی کباب، آلوکباب، ماهی دزینگه، سبزی پلو، عجی مجی پلو، استامبولی پلو، باقلا قاتق، کدو بره، آش دوغ، آش گزنه، آش ترش، کیی خارش، کیی پلو، دوپتی، آغوز مسما، اسپناساک، نازخاتون، اسفناج مرجی، کهی انار، قلیه خورشت آلو، گرماس و هلی غرو جزء غذاهای پرمصرف مازندرانی است.