سرزمین خوزستان کمابیش مطابق دولت مستقل عیلام بوده و آثار باستانی شوش حاکی از عظمت گذشته آن است. در دوره ساسانیان خوزستان جزو ولایت جنوب بود شاپور اول پس از پیروزی بر امپراطوری روم توانست بند معروف شوشتر را بسازد. یکی از شهرهای قدیمی خوزستان که در شمال غربی شوشتر واقع شده، شهر جندی شاپور (گندی شاپور) است که در زمان شاپور اول و به دستور وی ساخته شد و از شهرت خاصی برخوردار بود. وجود مراکز علمی و فرهنگی همچون دانشگاه جندی شاپور در این منطقه دال بر اهمیت و رونق آن است که استادان بزرگ دانش پزشکی از یونان، مصر، هند و روم در آن گرد هم آمده بودند.
اعراب در سال ۱۹ هجری قمری سرزمین خوزستان را فتح کردند. معز الدوله دیلمی پیش از تصرف بغداد به سال ۳۳۴ هجری قمری ابتدا خوزستان را گرفت. خاندان عرب معروف به مشعشعیان در حدود سال های ۸۴۵ تا ۹۱۴ هجری قمری مستقلاً در خوزستان و نواحی مجاور و از آن پس به عنوان تابع و مأمور دولت صفویه تا سال ۱۱۵۰ هجری قمری در حویزه (هویزه) و نواحی مجاور آن فرمانروایی کردند و مخصوصاً در این دوره سرزمین خوزستان عرصه تاخت و تاز اعراب گردید و ویرانی بسیار به همراه داشت.
در سال ۱۱۵۰ هجری قمری نادرشاه افشار توانست دست خاندان مشعشعیان را از حویزه هویزه کوتاه کند و آن ناحیه را حاکم نشین خوزستان قرار دهد و بدینسان سرزمین خوزستان آرامشی نسبی یافت.
در آغاز دولت قاجاریه و با روی کار آمدن فتحعلی شاه قاجار سرزمین خوزستان به دو بخش تقسیم شد بخش های شمالی شامل شهرهای شوشتر و دزفول و حویزه (هویزه) جزء کرمانشاهان گردید و به محمد علی میرزا دولتشاه سپرده شد و بخش جنوبی شامل شهرهای رامهرمز و فلاحیه و هندیجان جزو سرزمین فارس شد و به حسینعلی میرزا فرمانفرما (پسر دیگر فتحعلی شاه) واگذار گردید. در سال ۱۲۶۴ تا ۱۳۱۳ هجری قمری ناصرالدین شاه قاجار آرامش نسبی به خوزستان برگرداند در سال ۱۲۷۶ هجری قمری به دستور ناصر الدین شاه قاجار اولین سرشماری در شهرها و روستاهای این منطقه به عمل آمد پیدایش شهر ناصری (اهواز نوین) از دوران حکومت وی بود.
در نخستین تقسیمات کشوری پس از انقلاب مشروطیت ایران به چهار ایالت و ۱۲ ولایت تقسیم شد که خوزستان یکی از ولایت ها بود. در آبان سال ۱۳۱۶ بخشی از استان غرب بود و در دی ماه همان سال بخش عمده استان ششم را تشکیل می داد.

در حال حاضر استان خوزستان با مساحتی بالغ بر ۶۴۰۰۵۵ کیلومتر مربع دهمین استان کشور از نظر مساحت محسوب می شود. این استان از شمال به استان لرستان از شرق و جنوب شرقی به استانهای چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد از شمال غربی به استان ایلام از غرب به کشور عراق و از جنوب به خلیج فارس و استان بوشهر محدود است.
کوه های زاگرس نواحی شمال و شمال شرقی این استان را فرا گرفته و در نواحی جنوبی و جنوب غربی به شکل تپه ماهور و سرزمین جلگه ای به چشم می خورد بلندترین ارتفاعات این استان عبارتند از کوه منار ۳۷۰۱ متر، کی نو ۳۵۱۲ متر، مافارون ۳۴۵۹ متر، للر ۳۳۵۰ متر و تورک ۳۳۱۹ متر.
رودهای مهمی که در استان جریان دارند عبارتند از کارون به طول ۸۹۰ کیلومتر، کرخه ۷۵۵، دز ۵۱۵، زهره ۴۹۰، جراحی ۴۳۸، اروندرود ۱۹۰ و دویریج به طول ۱۸۸ کیلومتر.

از نظر اقلیمی این استان دارای دو گونه مختلف آب و هوایی می باشد. اول نقاطی که در نواحی پست و هموار قرار گرفته و دارای آب و هوای بیابانی و نیمه بیابانی است. تابستان های بسیار گرم و زمستانهای معتدل از ویژگی های آن است و کمترین میزان بارندگی را دارا می باشد. دوم در نواحی کوهستانی آب و هوای کوهستانی حاکم است. زمستانهای نسبتاً سرد و تابستانهای معتدل و بیشترین بارندگی استان را در این مناطق شاهد هستیم.

به علت موقعیت خاص استان خوزستان و همجواری آن با کشور عراق شبکه خطوط راه های اصلی و فرعی ارتباط تنگاتنگی با شهرهای عراق دارد. بخصوص مرز شلمچه مرز حاشیه اروندرود و جزیره مینو که از مهمترین محورهای ارتباطی دو کشور می باشد. احداث آزادراه خرم آباد پل زال در حاشیه شمال باختری این استان در سال ۱۳۸۴ شمسی و امتداد آن به صورت بزرگراه تا اهواز آبادان و خرمشهر باعث گردیده که تردد زمینی به سهولت تا حاشیه سواحل شمالی خلیج فارس انجام شود. همچنین آزادراه اهواز بندر امام خمینی یکی دیگر از محورهای مهم حمل و نقل کالا به صورت ترانزیت از آبهای خلیج فارس و بنادر آن در این استان به سایر نقاط کشور و آسیای مرکزی می باشد.
انتهای جنوبی بخش مهمی از شبکه ریلی سراسری ایران که دو بندر مهم ایران (بندر ترکمن و بندر خرمشهر) را به هم متصل می کند در این استان واقع شده و هم اکنون اتصال آن به کشورهای آسیای مرکزی حمل و نقل کالا و مسافر به صورت ترانزیت را میسر کرده است.
استان خوزستان دارای دو فرودگاه بین المللی در شهرهای آبادان و اهواز و ۶ فرودگاه محلی در شهرهای آغاجاری امیدیه بندر ماهشهر، بهبهان دزفول و مسجد سلیمان می باشد که از آنها به صورت روزانه و هفتگی به کشورهای همسایه و شهرهای داخلی کشور پرواز انجام می شود.

آثار باستانی طبیعی و فرهنگی از جاذبه های این استان به حساب می آیند که مهمترین آن به سال ۱۹۷۹ میلادی به نام نیایشگاه باستانی چغا زنبیل (زیگورات) به ثبت جهانی رسیده است. وجود آثار طبیعی از جمله رودخانه های پر آب و بی نظیر مانند کارون ،کرخه در مارون و سواحل زیبای خلیج فارس و خورهای حاشیه آن همراه با احداث سدهای جدید در دو دهه اخیر باعث جاذبه بیشتر این استان برای گردشگران داخلی و خارجی شده است.

صنایع دستی این استان در شهرستان شوشتر دارای سابقه بسیار طولانی میباشد. مهمترین صنایع دستی استان عبارتند از: خراطی و نازک کاری چوب، دست بافی، فرآورده های چوبی، نمد مالی، گیوه دوزی، ورشو سازی، سبد بافی، ساخت محصولات نقره ای، قلم زنی روی طلا و نقره، سبد بافی، گلیم بافی، حصیر بافی، عبابافی، سجاده بافی، قالی بافی، قلابدوزی، ظرف آجری لعاب دار، سفال گری و جاجیم بافی.
سوغات استان شامل خرما یکی از مهم ترین محصولات کشاورزی استان می باشد که با توجه به نوع آن بیشتر صادرات انجام می شود. حلاوی، بریم، قنطار، برحی و سعمران از خرماهای مشهور است. همچنین انواع ماهی های جنوب خلیج فارس شامل ماهی قباد، ماهی حلوا (زبیدی)، ماهی شوریده، ماهی سرخو، ماهی سنگسر و ماهی ماهور جزء سوغات آن محسوب می شود.

موقعیت استان در نوع غذاهای بومی آن بسیار موثر است و به جهت نزدیکی به دریا ماهی سهم عمدهای را در غذای مردم بر عهده دارد . در این جا به برخی غذاهای محلی اشاره می شود: قلیه ماهی، ماهی صبور، سمبوسه ،فلافل، میگو، میگوی پفکی، قلیه تخم مرغ، پلو شوشتری، اوپیوزی (اشکنه)، برونی (صندلی سلطون)، برشک، حمیس توله، ماسووا، شوربا، آش ارده، شلی ارده، باقلا توحه و حریسه (حلیم).