خراسان بزرگ، جنوب آمودریا و بخش وسیعی از کشورهای آسیای مرکزی را در برداشت. در زمان ساسانیان خراسان توسط یک اسپاهبذ (از خاندان های هفتگانه) اداره می شد و چهارتن مرزبان تحت فرمان او بودند. خراسان بزرگ در دوره اسلامی چهار شهر مهم داشت: نیشابور، مرو، هرات و بلخ که هر کدام به صورت جداگانه در دوره های مختلف مرکز خراسان بزرگ بود. طاهر ابن حسین مؤسس سلسله طاهریان به سال ۲۰۵ از طرف مأمون به حکومت خراسان منسوب شد و در سال ۲۰۶ هجری قمری نام مأمون را از خطبه انداخت و دعوی استقلال کرد. وی توانست پایتخت خراسان بزرگ را از مرو به نیشابور منتقل نماید و در سال ۲۵۹ هجری قمری با گرفتن نیشابور به حکومت یعقوب ليث مؤسس سلسله صفاریان پایان داد در دوره سلسله سامانیان (۲۶۱ تا ۳۸۹ هجری قمری) خراسان و ماوراء النهر به دلیل توسعه علم و ادب و گسترش زبان فارسی یکی از درخشان ترین فصل های تاریخ ایران محسوب می شود.
سلسله غزنویان نیز به تقلید از حکومت سامانیان به گسترش زبان فارسی پرداختند و مهم ترین رویداد تاریخی حکومت غزنویان تجزیه خراسان بزرگ بود که در سال ۴۵۱ هجری قمری صورت گرفت، بخش وسیعی به مرکزیت شهر غزنی (افغانستان) در دست غزنویان ماند و بقیه خراسان بزرگ آن روزگار تحت سلطه حکومت سلجوقیان قرار گرفت. سپس قلمرو حکومت در این ناحیه به خوارزمشاهیان واگذار شد و در سال ۶۱۷ هجری قمری حکومت خوارزمشاهیان توسط لشکریان مغول برچیده شد. اگرچه در اواخر سده هفتم هجری قمری آل کرت در خراسان استقلال داشته اند، اما این استقلال با استیلای امیر تیمور از میان رفت. به سال ۷۸۲ هجری قمری تیمور لنگ در طی چهار سال متوالی چهار لشگر کشی کوتاه کرد و هر بار از سمرقند به خراسان تاخت. در طی این لشگر کشی ها، سرخس و پوشنگ (افغانستان) فتح شد. در سال ۹۱۶ هجری قمری با کشته شدن محمد خان شیبانی به دست شاه اسماعیل، خراسان بزرگ ضمیمه قلمرو صفوی شد. در قرن دوازدهم هجری قمری نادر شاه افشار مشهد را پایتخت خود قرار داد ولی پس از مرگ نادر شاه در سال ۱۱۶۰ هجری قمری خراسان از باختر تا نیشابور به دست فرمانده افغان افتاد. در سال ۱۲۱۰ هجری قمری آغامحمدخان قاجار مشهد را بدون جنگ گرفت و پس از آن خراسان کاملاً در دست حکومت مرکزی قاجار قرار داشت.
در سال ۱۲۷۲ و ۱۲۷۳ به دنبال تصرف موقت هرات در عهد ناصر الدین شاه جنگ کوتاهی بین ایران و انگلیس رخ داد که بر اساس معاهده پاریس به این منازعه پایان داده شد، هر چند کشمکش ها در مرزهای ایران و افغانستان در خراسان تا اوایل قرن چهاردهم هجری قمری همچنان ادامه داشت. در نخستین تقسیمات کشوری ایران در سال ۱۲۸۵ شمسی، خراسان یکی از چهار ایالت ایران بود. در سال ۱۳۱۶، نواحی کنونی خراسان رضوی ابتدا جزئی از استان خراسان و سیستان بود و سپس بخشی از استان نهم شد. تا قبل از تاسیس استان خراسان رضوی در سال ۱۳۸۳، بخشی از استان خراسان بود.

استان خراسان رضوی با وسعتی معادل ۱۱۸،۸۵۱ کیلومتر مربع در شمال خاوری ایران واقع است و پنجمین استان از نظر مساحت به شمار می رود. این استان از شرق با افغانستان، از جنوب با استان خراسان جنوبی، از باختر با استان سمنان، از شمال باختری با استان خراسان شمالی و از شمال با کشور ترکمنستان مرز مشترک دارد. تقریباً سراسر استان خراسان رضوی را ارتفاعات به صورت پراکنده پوشش می دهد که بلندترین قله این استان کوه بینالود با ارتفاع ۳۲۱۱ متر می باشد و سایر ارتفاعات عبارتند: از کوه هزار مسجد ۳۰۴۰ متر، کوه چهل تن ۳۰۱۳ متر، رشته کوه های جغتای ۲۸۵۸ متر و کوه الله اکبر ۲۸۰۴ متر. رودخانه های مهم مرزی و داخلی این استان عبارتند از: هریرود (رودخانه مرزی ایران، افغانستان و ترکمنستان) به طول ۱۱۲۰ کیلومتر (از سرچشمه تا ریزشگاه) که طول بخش مرزی ترکمنستان ۱۱۷ کیلومتر و افغانستان ۱۰۷ کیلومتر را در بر می گیرد، کشف رود به طول ۳۰۰ کیلومتر، کال شور سبزوار ۲۹۰ کیلومتر و کال شور جوین ۲۴۰ کیلومتر.

استان خراسان رضوی از مناطق خشک و نیمه خشک کشور به شمار می رود و در مناطق مرتفع، زمستانها سرد و تابستان ها معتدل و در مناطق کم ارتفاع زمستانها نسبتاً سرد و تابستان ها گرم و خشک است.

این استان از طریق راههای ارتباطی گسترده ای (هوایی، زمینی و ریلی) با سایر استان ها و نیز کشورهای همسایه در ارتباط است. عمده ترین راههای دسترسی زمینی به استان خراسانرضوی بزرگراه ها می باشند (بزرگراه سمنان- مشهد، فردوس-مشهد، بجنورد- مشهد، مشهد -تربت جام و نیز محورهای خروجی و ورودی استان عبارتند از: قوچان- باجگیران ، مشهد-سرخس و مشهد تایباد). این استان از نظر شبکه ریلی نیز بسیار فعال می باشد و مسیر ترانزیت ریلی حمل کالا و مسافر از کشورهای آسیای مرکزی و میانه به خلیج فارس (بندر عباس) و بلعکس از نواحی مختلف این استان عبور می کند. همچنین مسیر ریلی مشهد- تهران و تربت حیدریه به معدن سنگان نیز فعالیت گسترده ای را جهت حمل مسافر و ملزومات معدنی به خود اختصاص داده است.در استان خراسان رضوی سه فرودگاه (بین المللی مشهد و داخلی سبزوار و سرخس) فعالیت دارند که علاوه بر پروازهای داخلی روزانه و هفتگی به شهرهای سایر استانها از مشهد به سایر کشورهای جهان هم پرواز انجام می شود از جمله: ترکیه، پاکستان، عربستان سعودی، افغانستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، قطر، بحرین، کویت، عراق، ترکمنستان.

بزرگترین و با شکوه ترین بقاع متبرکه ایران ، حرم مطهر علی ابن موسی الرضا علیه السلام، با ابهت و جلال و شوکت تمام در این استان مشهد قرار گرفته است. به همین دلیل سالانه میلیون ها زائر و گردشگر ایرانی و خارجی از این استان دیدن می کنند. به علاوه جاذبه های زیارتی و گردشگری طبیعی و میراث فرهنگی و تاریخی و نیز بناهای مذهبی، مقابر، زیارتگاه ها، کاروانسراها، مساجد و رباط ها که با معماری ویژه دوران های گوناگون تاریخی در سراسر استان دیده می شود، همراه با امکانات اقامتی بسیار زیاد، به ویژه در شهر مشهد، باعث گردیده گرایش برای سفر به این استان رو به تزاید باشد.

پاره ای از صنایع دستی استان عبارتند از: حکاکی روی سنگ، سفال مند گناباد، سنگ فیروزه، ابریشم بافی، قالی بافی و گلیم، برک بافی، معرق کاری، منبت کاری، نقاشی روی چرم، سبد بافی و پوستین دوزی.سوغات استان عبارتند از: زعفران، زرشک، ادویه جات، عطریات، انواع نبات، سجاده همراه با مهر و تسبیح و جانماز، خشکبار، انگشتر و زیور آلات.

غذاهای بومی که به صورت پراکنده در سطح استان رایج می باشند عبارتند: از شیشلیک، اشکنه قوروت، سمنو، آش ابودردا، آش شله قلمکار، گرماس، دیزی سنگی، توگی، آش عباس علی،آش بلغور، آش اماج و غیره.