بر اساس اسناد و مدارک موجود قدمت و سابقه تاریخی منطقه قزوین به دوران حکومت مادها در قرن هفتم پیش از میلاد می رسد. در آن زمان ناحیه کوهستانی جنوب و جنوب غربی قزوین جزئی از قلمرو مادها به شمار می رفت که همواره مورد تاخت و تاز اقوام و قبایل مختلف از جمله دیالمه طبرستان قرار داشت. بررسی آثار و ابزار به دست آمده از تپه سگزآباد در منطقه بوئین زهرا نشان می دهد که این ناحیه در هزاره های چهارم و پنجم پیش از میلاد زیستگاه جماعت انسانی بوده است. گویند قزوین را شاپور اول ساسانی برای جلوگیری از تهاجمات دیلمی ها بنا نهاد در دوره فتوحات اسلامی این نواحی نیز در سال ۲۴ هجری قمری به تصرف مسلمانان در آمد.
در سال ۴۸۳ هجری قمری حسن صباح رهبر اسماعیلیان ایران سرزمین الموت را که کلید دروازه دیلمان تا گیلان به شمار می آمد و مکانی صعب العبور و غیر قابل دسترس بود، به عنوان پایگاه مبارزه برگزید. اسماعیلیه به مدت دو قرن از قلعه الموت که مرکز فرماندهی آنان به شمار می رفت به کنترل سایر مراکز خود و قلعه های فراوانی که در بخش های مختلف کشور ایجاد کرده بودند پرداختند.
سرانجام قلعه الموت در سال ۶۵۴ هجری قمری در زمان رکن الدین خورشاه آخرین فرمانروای اسماعیلیان تسلیم هولا کوخان مغول گردید و بدین ترتیب حکومت آنان نیز پایان یافت.
به طور کلی سرزمین قزوین در قرن هفتم و نیمه اول قرن هشتم وسعت فراوان داشته و در تقسیم بندی کشوری دوره مغولان عنوان تومان معادل استان را دارا بوده است. در عهد صفوی به سبب موقعیت خاص این سرزمین دگر بار رونق و آبادانی چشمگیری یافت و از سال ۹۵۵ تا سال ۱۰۰۰ هجری قمری قزوین پایتخت دولت صفوی بود.
در جنگ جهانی اول سپاهیان روس در سال ۱۲۹۷ هجری شمسی این منطقه را اشغال کردند و همچنین در جنگ جهانی دوم به سال ۱۳۲۰ هجری شمسی نیروی هوایی شوروی برخی از قسمت های آن را بمباران کرد.
در تقسیمات کشوری آبان سال ۱۳۱۶ این نواحی جزئی از استان شمال بود و در اصلاحیه دی ماه همان سال به بخشی از استان یکم تبدیل شد. در سال ۱۳۲۱ بخشی از استان تهران در سال ۱۳۲۷ جزئی از استان یکم در سال ۱۳۳۵ بخشی از استان مرکزی و در ۱۳۵۹ جزئی از استان زنجان بود و سرانجام در سال ۱۳۷۶ استان قزوین ایجاد گردید.

استان قزوین در حال حاضر با مساحتی بالغ بر ۱۵۵۶۷ کیلومتر مربع بیست و ششمین استان کشور محسوب می شود و به علت این که بر سر تقاطع شمال - جنوب و شرق - غرب واقع شده از اهمیت بسیاری برخوردار است. این استان از جنوب با استان های مرکزی و همدان از طرف خاور با استان البرز از طرف باختر با استان زنجان و از شمال با استانهای گیلان و مازندران همسایه می باشد.
بخش وسیعی از استان قزوین کوهستانی و ناهموار است و به طور کلی یکی از استانهای مرتفع ایران به شمار می رود. رشته کوههای البرز تمام حاشیه شمالی استان را پوشش می دهد و به این جهت رودخانه های پر آبی در این استان جاری می باشد. بلندترین ارتفاعات این استان عبارتند از سیاهلان ۴۱۷۵ متر، طالقان ۴۰۸۹ متر، خشچال ۴۰۶۶ متر، گندیگان ۳۸۵۰ متر و لارگ ۳۶۳۰ متر.
طویل ترین و پر آب ترین رودخانه های استان قزوین که در هر چهار فصل سال جاری می باشند عبارتند از شاهرود ۲۰۵ کیلومتر، حاجی عرب ۸۰ کیلومتر، ملاعلی ۵۰ کیلومتر، الموت ۴۸ کیلومتر و رودخانه کلنجین ۴۷ کیلومتر.

یکی از عناصر اصلی و مهم شکل دهنده آب و هوا وجود ارتفاعات می باشد که در ریزش باران و درجه حرارت نقش موثری را ایفا می کند. در این استان به علت وجود ارتفاعات بلند در حاشیه شمالی بارندگی زیاد و در مناطق جنوبی دشت قزوین بارش کمتری در طول سال ثبت شده است.

از آنجا که این استان در موقعیتی ویژه قرار دارد و پل ارتباطی شمال به جنوب و شرق به غرب کشور از طریق آزادراهها، بزرگراهها و خطوط ریلی سراسری و راههای ترانزیتی کشور به سایر استان های همجوار محسوب میشود محورهای اصلی و شبکه راههای ترانزیتی آن بار ترافیکی نسبتاً سنگینی را در تمام نقاط ورودی و خروجی استان دارا می باشد.
در طی سه دهه گذشته با ایجاد شبکه آزادراه های جدید و راه های منشعب و عبوری از آنها بر اهمیت شبکه راههای این استان که در مسیر ارتباطی پایتخت به کشورهای ماورای قفقاز و آذربایجان و اروپا قرار دارد افزوده است. به علت نزدیکی مرکز این استان به پایتخت و سایر مراکز استانهای همجوار استان قزوین فاقد فرودگاه می باشد.

طبیعت بکر با تنوع بسیار و چشم اندازهای بی نظیر همراه با رودخانه های پر آب و دریاچه زیبای اوان آبشارها، چشمه سارهای بی شمار و آثار و یادمان های تاریخی و فرهنگی منطقه باستانی الموت، دژهای اسماعیلیه و وجود آثار بسیار در گوشه و کنار شهر قزوین از دوره های مختلف بخصوص دوران صفویه و پایتختی آن همه و همه باعث گردیده که استان قزوین از نظر جذب گردشگران داخلی و خارجی رتبه ممتازی را به خود اختصاص دهد.

هنر و صنایع دستی منطقه الموت جایگاه خاصی در سطح این استان به خود اختصاص داده است. بیشک هنر و صنایع دستی هر منطقه گویای ذوق و سلیقه و ادراک هنرمندان آن است.
مهم ترین صنایع دستی استان قزوین عبارتند از: قالی بافی، پن بافی (نوار باریک)، گیوه دوزی، جوراب بافی، سبد بافی، نجاری، پارچه بافی، صوف بافی (لباس درویشان)، منجوق دوزی، ظروف مسی، کرباس (جامه)، چادر شب، گلیم بافی، موج بافی، جاجیم بافی و نمد مالی.
سوغات استان قزوین علاوه بر محصولات کشاورزی و باغی همچون انگور (بخصوص انگور تاکستان)، کشمش و سیب، شامل انواع باقلوا، انواع نان و نان برنجی، انواع شیرینی سنتی، کلوچه، توت پسته ای و بادامی، پادرازی، قطاب، بهشتی، حاجی کریمی، قرابیه، اتابکی، ولیعهدی، زعفران، فندق، عسل و زردآلو می باشد.

در استان قزوین غذاهای متنوعی طبخ میشود که برخی از آنها عبارت اند از قیمه نثار، شیرین پلو، مرصع پلو، سیاه چشم پلو، رشته پلو، بادمجان پلو، شوید پلو، دم کباب، ته چین، انواع خورشت، انواع کباب، انواع آش و کوکوی شیرین قزوینی.