منطقه ای که بیرجند جزء کوچکی از آن را تشکیل می دهد در گذشته قهستان نامیده می شد و پس از ظهور اسلام جایگاه نسبتاً مهمی داشت. ظاهراً یاقوت حموی اولین جغرافیدان اسلامی است که در ۶۲۳ هجری قمری از بیرجند نام می برد. حمدالله مستوفیدر سده هشتم هجری قمری بیرجند را قصبه ای با توابعی چند که در کشتزارهای آن زعفران بسیار و اندگی غله گشت می شده و در روستاهای آن میوه فراوان به دست می آمده و صف کرده است.
حافظ ابرو در سده ۹ هجری قمری بیرجند را ناحیه ای کوچک شامل ۳ قریه و ۳۵ مزرعه یاد کرده است و بنا به گزارش او بیشتر مردم این ناحیه بازرگان بوده اند. در دوره تیموریان، بیرجند به سبب نزدیکی به هرات رو به پیشرفت گذاشت. در اواخر دوره صفویه بیرجند مرکز حاکم نشین ولایت قائنات شد و حکام آن که از خاندان علم بودند و خود را به اعراب بنی خزیمه منسوب می داشتند. در سال ۱۱۴۴ هجری قمری نادر شاه افشار امیر اسماعیل خان خزیمه را به حکومت قائنات منصوب کرد.در اوایل سده ۱۳ هجری قمری، زین العابدین شیروانی از بیرجند به عنوان دارالملک قهستان نام برده است. به گزارش او بیرجند در آن زمان قصبه ای شهر مانند با حدوداً چهار هزار خانهبوده است. در اوایل شده ۱۴ هجری قمری با رونق گرفتن تجارت و اتصال خط آهن کراچی به زاهدان، موقعیت تجاری شهر بیرجند بیش از پیش شکوفا شد و موجب تجمع تجار و صنعتگران در این شهر و از طرفی دیگر به محل صدور محصولات قائنات و خراسان بدل گشت.
شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی، بزرگترین شهر استان به شمار می رود و در دشتی نسبتاً وسیع و حاصلخیز قرار دارد. بافت قدیمی این شهر حد فاصل کال رودخانه شور و کال پل باغ واقع شده و در طیگسترش شهر بیرجند در سالهای اخیر، بافت تاریخی آن دستخوش تغییرات گستردهای گردیده است. مساحت تقریبی شهر بیرجند ۷۳ کیلومتر مربع می باشد.

● بشرویه
● خوسف
● درمیان
● زیرکوه
● سرایان
● سربیشه
● طبس
● فردوس
● قائن
● نهبندان