بیرجند مرکز استان خراسان جنوبی و یکی از شهرهای تاریخی و فرهنگی مهم شرق ایران است. این شهر به دلیل پیشینه سیاسی، معماری سنتی و باغهای تاریخی، جایگاه ویژهای در گردشگری شهری ایران دارد.
وجود مجموعههای تاریخی مانند باغ و عمارت اکبریه، ارگ بهارستان، ارگ کلاهفرنگی و بازار قدیم، در کنار طبیعت اطراف شهر، بیرجند را به یکی از مقاصد مهم گردشگری فرهنگی و تاریخی تبدیل کرده است.
منطقه ای که بیرجند جزء کوچکی از آن را تشکیل می دهد در گذشته قهستان نامیده می شد و پس از ظهور اسلام جایگاه نسبتاً مهمی داشت. ظاهراً یاقوت حموی اولین جغرافیدان اسلامی است که در ۶۲۳ هجری قمری از بیرجند نام می برد. حمدالله مستوفیدر سده هشتم هجری قمری بیرجند را قصبه ای با توابعی چند که در کشتزارهای آن زعفران بسیار و اندگی غله گشت می شده و در روستاهای آن میوه فراوان به دست می آمده و صف کرده است.
حافظ ابرو در سده ۹ هجری قمری بیرجند را ناحیه ای کوچک شامل ۳ قریه و ۳۵ مزرعه یاد کرده است و بنا به گزارش او بیشتر مردم این ناحیه بازرگان بوده اند. در دوره تیموریان، بیرجند به سبب نزدیکی به هرات رو به پیشرفت گذاشت. در اواخر دوره صفویه بیرجند مرکز حاکم نشین ولایت قائنات شد و حکام آن که از خاندان علم بودند و خود را به اعراب بنی خزیمه منسوب می داشتند. در سال ۱۱۴۴ هجری قمری نادر شاه افشار امیر اسماعیل خان خزیمه را به حکومت قائنات منصوب کرد.در اوایل سده ۱۳ هجری قمری، زین العابدین شیروانی از بیرجند به عنوان دارالملک قهستان نام برده است. به گزارش او بیرجند در آن زمان قصبه ای شهر مانند با حدوداً چهار هزار خانهبوده است. در اوایل شده ۱۴ هجری قمری با رونق گرفتن تجارت و اتصال خط آهن کراچی به زاهدان، موقعیت تجاری شهر بیرجند بیش از پیش شکوفا شد و موجب تجمع تجار و صنعتگران در این شهر و از طرفی دیگر به محل صدور محصولات قائنات و خراسان بدل گشت.
شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی، بزرگترین شهر استان به شمار می رود و در دشتی نسبتاً وسیع و حاصلخیز قرار دارد. بافت قدیمی این شهر حد فاصل کال رودخانه شور و کال پل باغ واقع شده و در طیگسترش شهر بیرجند در سالهای اخیر، بافت تاریخی آن دستخوش تغییرات گستردهای گردیده است. مساحت تقریبی شهر بیرجند ۷۳ کیلومتر مربع می باشد.
● آرامگاه حسام الدوله: در خیابان شهید منتظری بیرجند آرامگاهی وجود دارد که از بناهای دوره قاجاریه، و مدفن حسام الدوله، یکی از رجال و امرای بیرجند در دوره قاجاریه است. تمامی اطاق های این بنا با آیینه کاری استادانه ای مزین شده است.
● ارگ بهارستان (باغ زرشکی): در خیابان شهید منتظری شهر بیرجند در محدوده کوچه پست ارگ بهارستان واقع شده است. این اثر تاریخی از دوره افشاریه باقی مانده و مهمترینبخش این بنا گوشک آن می باشد که در سه طبقه به صورت هشت ضلعی احداث شده است.
● ارگ کلاه فرنگی: در خیابان شهید مطهری نرسیده به میدان آیت الله طالقانی واقع شده و یکی از شاخص ترین بناهای تاریخی دوره قاجاریه محسوب میشود. این بنا شامل ششطبقه میباشد که به شکل زیگورات ساخته شده و به یکی از حکام محلی بیرجند به نام حسام الدوله امیر معصوم خان خزیمه که در دوره قاجاریه می زیست تعلق دارد و به نام ارگ حسام الدوله نیز شهرت دارد.
● بازار شهر بیرجند: با توجه به ساختار و بافت قدیمی بازار بیرجند و تخریب بخش هایی از آن در گذشته، در حال حاضر از میدان شهدا تا سه راه اسدی در دو سوی خیابان شهید محمد منتظری بازار و بازارچه و حجره های متعددی فعالیت دارند هر یک از راسته ها به مشاغل خاصی از جمله بازار کفاشان، آهنگران، پوشاک و پارچه، مواد غذایی، خوراکی، سوغات های محلی، راسته کتابفروشی ها و غیره اختصاص یافته است.
● بند دره: در ۸ کیلومتری جنوب شهر بیرجند و در ارتفاعات کوه باقران، بزرگترین سد کوهستانی بیرجند، به دستور امیر علم خان (حشمت الملک)، در سال ۱۲۹۴ هجری قمری احداث شده است. در دامنه های شمالی این کوه بند عمرشاه و بند النگ (چارده) نیز وجوددارد وجود دریاچه این بندها و طبیعت زیبا و خوش آب و هوا باعث گردیده این منطقه به عنوان یکی از مناطق گردشگری و توریستی حاشیه شهری بیرجند محسوب شود و در ایام تعطیلات دوستداران طبیعت از این بندها دیدن میکنند.
● خانه آراسته (فرهنگ): بنای زیبای خانه آراسته در حوالی میدان چهار درخت (قدیمی ترین میدان بیرجند) واقع شده است. زمان احداث آن مربوط به دوره قاجاریه و متعلق به شخصی به نام فرهنگ بوده است. از ویژگی های این بنا در نظر گرفتن اقلیم خشک منطقه بوده که در سبک معماری آن لحاظ شده است. این بنا شامل بخش های متعددی از جمله حیاط مرکزی سر در ورودی ایوان ، اطاق های متعدد، دالان گچبری شده و گنبد شاه نشین می باشد.
● قلعه پایین شهر: در شمال باختری میدان امام حسین، بر فراز تپه ای طبیعی، قلعه تاریخی خشتی بیرجند که در دوره صفویه احداث شده خودنمایی می کند. هدف از احداث آن محافظت در مقابل تهاجمات دشمنان به ویژه ترکمنها و ازبک ها بود. پلان قلعه به شکل چهار ضلعی با چهار برج مدور در چهارگوشه و دو برج در دو ضلع باختری و خاوری می باشد.● مجموعه باغ و عمارات اکبریه: در ضلع خاوری میدان موزه در خیابان معلم در محله ای با نام اکبریه، مجموعه ای از دوران زندیه قرار دارد. این مجموعه شامل باغ، عمارت و موزه اکبریه می باشد. قسمت مرکزی این مجموعه جنبه ارگ و بنای حکومتی داشته که در دو طبقه در زمان شوکت الملک احداث شده است. این قسمت از لحاظ معماری جالب ترین قسمت مجموعه است. در حال حاضر کتابخانه، موزه مردم شناسی، موزه باستان شناسی و معاونت آموزشی میراث فرهنگی در این ساختمان تمرکز یافته است.● مسجد جامع چهار درخت: در قدیمی ترین میدان بیرجند، میدان چهار درخت، مسجد جامع چهار درخت از دوره قاجاریه در مجاورت مسجد عاشورا واقع شده که یکی از مساجد مهم و مشهور بیرجند به شمار می رود. این مسجد دارای دو درب ورودی می باشد و شبستان مسجد دارای بیست و یک ستون به شکل چهار ضلعی است.← تاریخی و فرهنگی
● باغ و عمارت اکبریه (موزه و مجموعه تاریخی)
● ارگ بهارستان (باغ زرشکی)
● ارگ کلاهفرنگی (ارگ حسامالدوله)
● بازار قدیم بیرجند
● قلعه پایین شهر
● خانه آراسته (فرهنگ)
● کاروانسرای مستوفی
● حسینیه و مدرسه شوکتیه
● حسینیه و مدرسه نواب
● مسجد جامع چهاردرخت
● مسجد جامع پایین شهر
● مصلای بیرجند
● خانه علوی
← طبیعی و محیطی
● بند دره (سد کوهستانی)
● آبشار چارده
● منطقه حفاظتشده کال جنگال
● باغها و عمارتهای رحیمآباد، شوکتآباد، امیرآباد، معصومیه
● چشماندازهای کوهستان باقران
← مذهبی
● خواجه خضر
● مقبره آیتالله آیتی
● آرامگاه حکیم ابوحامد
● زیارتگاههای محلی بیرجند
← فرهنگی و موزهای
● موزه باستانشناسی بیرجند
● موزه مردمشناسی بیرجند
● موزه مشاهیر و مفاخر ملی
● موزه میراث پهلوانی
← تفریحی و عمومی
● بند دره و گردشگاه کوهستانی
● باغها و فضاهای تاریخی قابل بازدید
● مسیرهای طبیعتگردی اطراف شهر
بیرجند مرکز استان خراسان جنوبی است که به دلیل وجود مجموعه تاریخی باغ اکبریه و ارگهای دوره قاجار و افشاریه، یکی از مهمترین شهرهای تاریخی شرق ایران محسوب میشود. این شهر علاوه بر آثار معماری ارزشمند، دارای باغهای سنتی، بازار قدیمی و مناطق طبیعی مانند بند دره است و به عنوان یکی از مقاصد اصلی گردشگری فرهنگی و تاریخی در شرق کشور شناخته میشود.
هنوز نظری برای این شهر ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!