استان تهران یکی از قدیمی ترین ناحیه های سرزمین فلات مرکزی ایران است این منطقه تا قبل از گسترش دین اسلام در ایران نیز مسکونی بوده و در دوران اسلامی ابتدا به عنوان بخشی از ولایت جبال محسوب می شده که در واقع تمام بلاد واقع در ایالت قدیم ماد را در بر داشته است. در بیشتر ادوار تاریخی، مهمترین شهر این ناحیه ری بود و ورامین نیز در دوره هایی کوتاه جایگزین ری شده بود. ظاهراً در قرن ششم هجری قمری در دوره سلاجقه نام "عراق عجم" را ایرانی ها به ناحیه جبال دادند و پس از حمله مغول در سال ۶۱۷ هجری قمری عنوان جبال متروک گردید.
با روی کار آمدن سلسله صفوی در ایران به علت این که بقعه امامزاده سید حمزه جد اعلای صفویه در نزدیکی حرم شاهزاده عبد العظیم واقع شده بود، ناحیه تهران نیز مورد توجه این خاندان قرار گرفت و در سفر به شهر ری در تهران اقامت می کردند. با ازدیاد این سفرها به ری شاه طهماسب صفوی در سال ۹۶۱ هجری قمری نخستین برج و باروی تهران را احداث نمود و به این ترتیب مدارج ترقی تهران پایه گذاری گردید.
اولین قانون تقسیمات کشوری در سال ۱۳۲۵ هجری قمری (۱۲۸۵ شمسی) به تصویب رسید و طبق آن سرزمین ایران به چهار ایالت تقسیم شد و در اصلاحیه ای که در همان سال لحاظ شد تهران دارالخلافه اعلام گردید. طبق تقسیمات کشوری آبان ماه ۱۳۱۶ شمسی کشور ایران به شش استان تقسیم گردید که تهران در استان شمال که شامل ۱۳ شهرستان بود قرار گرفت. در اصلاحیه ای که در دی ماه همان سال صورت گرفت کشور به ۱۰ استان تقسیم شد و شهرستان تهران جزئی از استان دوم شد. در تقسیمات سال ۱۳۲۱ ، تهران خود به استانی مستقل تبدیل گردید.
با ایجاد تغییراتی گسترده در سال ۱۳۳۵ ، تعداد استان ها به ۱۳ رسید و شهرستان تهران به همراه ۶ شهرستان دیگر استان مرکزی را تشکیل دادند که شهر تهران مرکز آن بود. سر انجام در آبان سال ۱۳۵۷ استان تهران به مرکزیت شهر تهران ایجاد گردید.

استان تهران با وسعتی معادل ۱۳٬۶۹۲ کیلومتر مربع در میانه شمالی و مرکزی ایران واقع شده و بیست و نهمین استان از نظر مساحت محسوب می شود. این استان از طرف شرق با استان سمنان از شمال با استان مازندران از غرب با استان البرز از جنوب غربی با استان مرکزی و از جنوب با استان قم همسایه است. رشته کوه های البرز مرکزی قسمت های شمالی استان تهران را پوشش داده که کوهستان ها و قلل مهمی را از نظر کوهنوردی و طبیعت گردی در خود جای داده است. بلندترین ارتفاعات استان عبارتند از: قله خلنو (۴۳۷۵ متر) توچال (۳۹۵۵ متر) و سیاه سنگ (۳۵۵۱ متر). در ارتفاعات شمالی این استان چندین پیست مهم اسکی وجود دارد که در ایام زمستان تا اوایل فصل بهار فعالیت های ورزشی و مسابقات اسکی در آن ها برگزار می شود. از جمله پیست اسکی تو چال شمشک و در بندسر به دلیل وجود ارتفاعات البرز مرکزی رودخانه های پرآبی در این استان جاری است. رودهای مهم استان عبارتند از: حبله رود (۲۴۰ کیلومتر) جاجرود (۱۴۰ کیلومتر)، نمرود نیم رود ۵۱ کیلومتر)، سولقان و کن (۳۳ کیلومتر).

به علت موقعیت طبیعی استان تهران در حاشیه جنوبی ارتفاعات البرز مرکزی تنوع آب و هواییدر آن چشم گیر است، به طوری که با کاهش ارتفاع از شمال به جنوب دمای هوا افزایش می یابد و میزان بارندگی کمتر میشود متوسط بارش در ارتفاعات شمالی استان ۴۵۰ میلیمتر و در دشتهای جنوبی استان به ۱۰۰ میلیمتر می رسد.

مرکز این استان که پایتخت ایران هم هست از طریق چندین آزادراه و بزرگراه و شبکه راه های آسفالت و شبکه ریلی سراسری با سایر نقاط کشور مرتبط است. وجود این شریان های ارتباطی و راههای ترانزیت به قاره های اروپا آسیا آسیای مرکزی و بنادر خلیج فارس باعث گردیده این شهر به عنوان یک پایگاه و پل ارتباطی در خاورمیانه محسوب شود. پرترددترین محورهای ارتباطی این استان که همه روزه شاهد تردد بیش از ظرفیت شبکه راههای آن هستیم استان تهران را به استان البرز پیوند می دهد. علاوه بر این از طریق مترو قطار سریع السیر نیز ارتباط مراکز این دو استان برقرار است. بعد از راههای ارتباطی تهران به کرج که ارتباط تهران با غرب شمال غربی و بخشی از شمال کشور را برقرار می کند راههای تهران به قم و تهران به شمال از طریق جاده هراز و فیروزکوه و همچنین بزرگراه تهران به سمنان پر ترافیک ترین راههای استان محسوب می شوند. بیشتر پروازهای خارجی از طریق فرودگاه بین المللی امام خمینی و همه پروازهای داخلی و برخی از پروازهای خارجی از طریق فرودگاه مهرآباد صورت می گیرد. در این فرودگاهها پروازهای هفتگی و روزانه به بیش از ۱۴۴ شهر سراسر دنیا به طور ۲۴ ساعته انجام می شود.

سراسر استان تهران مملو از جاذبه های گوناگون طبیعی و دیدنی است به طوری که گشت و گذار و دیدار از کلیه نقاط استان در تعطیلات آخر هفته اعیاد و نوروز بسیار چشمگیر است. در فصل تابستان گردشگران و کوهنوردان و طبیعت دوستان بی شماری از ارتفاعات از تنگه واشی و طبیعت زیبای آن تا آبشار جديد الاحداث تهران دیدن میکنند و از جاذبه های گوناگون طبیعی، تاریخی فرهنگی و بیش از ۹۵ موزه بهره مند میشوند. در زمستان نیز علاقمندان به ورزشهای زمستانی به سمت ارتفاعات و پیست های گوناگون همچون تو چال و شمشک در حرکتند. در شهر تهران بیش از ۷۵ هتل فعالیت دارند که چندین هتل آن ۵ ستاره اند.

صنایع دستی استان تهران بسیار متنوع و گسترده می باشد و بیشترین صنایع دستی و سوغات در فروشگاه های صنایع دستی خیابان ویلا (شهید نجات اللهی) ارائه و دیده می شود. مهم ترین آن ها عبارتند از میناکاری، قالی بافی (از حومه ورامین)، گلیم، جاجیم بافی، محصولات چوبی و خراطی، سبد بافی، پارچه بافی، سرامیک سازی، قلم زنی روی مس و برنج، شیشه گری، نقاشی روی چرم و خاتم کاری.
استان تهران به علت تنوع بسیار در تولیدات به عنوان یک قطب صنعتی و تولیدی کشور به شمار می رود در اینجا نمی توان کلیه عنوان های تولیدی آنها را نام برد ولیکن هر مسافر نسبت به نیاز و علاقمندی خود سوغات متنوع و مورد نظر خود را تهیه می نماید.

در استان تهران نیز مانند سایر استانهای ایران غذاهای متنوع تهیه و ارائه می گردد. از جمله انواع کباب ها (برگ، کوبیده، چنجه، شیشلیک)، چلوکباب، قورمه سبزی، انواع قیمه، دیزی (آبگوشت)، اشکنه، آبگوشت بزباش، آش دندانی، آش زین العابدین، آش شله قلمکار، آش رشته، سمنو، آبگوشت سرخرمنی، دم پختک و غیره.