خطه دامغان، منطقه ای باستانی، با انبوهی از رازها و پیشینه تاریخی است که در کناره کویر آرام گرفته است. این منطقه یکی از کهن ترین سکونتگاههای بشری در فلات ایران می باشد. یکی از با ارزش ترین گنجینه های تاریخی ایران تپه حصار است که آثار آن به روزگار مادها بر می گردد و با بین النهرین تمدن مشترک داشتند. بخش دیگری از آن به دوران هخامنشیان، سلوکیان و اشکانیان باز می گردد که اوج شکوفایی تپه حصار را باید در عصر سلوکیان و اشکانیان دانست.
از نخستین پایتخت های دولت اشکانیان شهر هکاتوم پیلوس (شهر صد دروازه) می باشد که ویرانه های آن در اطراف خطه دامغان کنونی یافت شده است. به قول فلاویوس آریانوس، مورخ یونانی قرن دوم بعد از میلاد، شهر را سلوکوس اول بنا نهاد، ولی حق آن است که این شهر قبلاً وجود داشته و سلوکوس آن را وسعت داده است.
تیرداد پایتخت خود را به این شهر یونانی که در کناره جاده بزرگ تجارتی بین شرق و غرب بود، منتقل ساخت. این نواحی در تاریخ اسامی متعدد از جمله قومس به خود گرفته است. در واقع آنچه در زمان ما به نام استان سمنان شهرت دارد، بخش محدودی از سرزمین وسیع قومس است که کرسی این ایالت بزرگ تا قرن اول میلادی شهر بزرگ و پر آوازه دامغان بود.فتحعلی شاه که در سال ۱۱۸۵ هجری قمری خود در دامغان متولد شده بود تا مدتی به عمران و آبادی شهر دامغان علاقه نشان می داد. با این حال مصائب و گرفتاری های ایران در دوران او مانع ترقی و پیشرفت شهرنشینی و عمران این منطقه بود. وی ذوالفقار را به عنوان حاکم سمنان برگزید. نام تاریخی قومس (کومس) تا اواخر دوران حکومت قاجاریه در این منطقه اعتبار داشت. در نخستین قانون تقسیمات کشوری، که پس از انقلاب مشروطیت به تصویب رسید، این مناطق جزئی از ایالت تهران، و سپس بخشی از دارالخلافه گردید. در تقسیمات اداری آبان سال ۱۳۱۶، شاهرود بخشی از استان شمال شرق و دامغان و سمنان بخشی از استان شمال شدند. در اصلاحیه دی ماه همان سال هر سه شهرستان به تابعیت استان دوم به مرکزیت تهران درآمدند.
پس از تغییرات گسترده ای که به تدریج در محدوده استان دوم به وجود آمد، این استان به استان "مازندران و گرگان"، به مرکزیت ساری، تغییر نام داد. در سال ۱۳۴۵، این نواحی از استان مازندران جدا، و تبدیل به فرمانداری کل سمنان به مرکزیت شهر سمنان شد. از سال ۱۳۵۵ نیز از فرمانداری کل به استان ارتقا بافت

استان سمنان با وسعتی در حدود ۴۹۱، ۹۷ کیلومتر مربع، هفتمین استان کشور از نظر مساحت محسوب می شود و در حاشیه شمالی دشت کویر واقع شده است. این استان از شمال به استانهای خراسان شمالی، گلستان و مازندران، از باختر به استان های تهران و قم، از جنوب به استان اصفهان و از خاور به استانهای خراسان رضوی و جنوبی محدود است.
استان سمنان در دامنه های جنوبی رشته کوه های البرز شرقی واقع شده است. ارتفاع این استان به تدریج از شمال به جنوب کاسته می شود و سرانجام به دشت کویر منتهی می گردد. بلندترین ارتفاعات این استان عبارتند: از کوه شاهوار ۳۹۴۵ متر، چالوئی ۳۷۵۰ متر، قدمگاه ۳۶۵۱ متر، کرکسی ۳۶۵۰ متر و یزدگی ۳۶۵۰ متر.
رودهای مهمی که در این استان جریان دارند عبارتند از: بخشی از کال شور جاجرم به طول ۳۶۰ کیلومتر، قسمتی از رودخانه حبله رود، به طول ۲۴۰ کیلومتر کال شور، میامی ۱۴۰ کیلومتر، کال شور ۹۰ کیلومتر و رودخانه چشمه علی ۶۵ کیلومتر.

به طور کلی استان سمنان به دلیل موقعیت خاص خود آب و هوای متنوعی دارد. به طوری که در نواحی کوهستانی آن (نواحی شمالی استان) هوا سرد، در دامنه کوه ها هوا معتدل و در حاشیه دشت کویر هوا گرم و خشک است.

در پهنه استان سمنان جاذبه های بسیار غنی سیاحتی و زیارتی و گردشگری فراوانی به صورت پراکنده یافت میشود. از جمله سنگفرش های شاه عباسی که منطبق بر جاده ابریشم میباشد و حضور کاروانسراهای متعدد که در امتداد این جاده پابرجا است.
به علاوه مناطق خوش آب و هوا و ییلاقات بسیار میتواند در فصل گرما پذیرای گردشگران باشد. همچنین پارکهای ملی آبشارها، غارها، مجموعه تاریخی و زیبای بسطام و مقبره های مشاهير و عرفای بزرگ چون بایزید بسطامی که در فرهنگ و ادب سرزمین ما نقش عمده ای ایفا کرده اند، موجب شده است که همه ساله تعداد بی شماری از این جاذبه های ماندگار دیدن نمایند.

تهیه و تولید صنایع دستی و انواع سوغات در سطح این استان بخصوص شهرستانهای آن از از شهرت خاصی برخوردار است. آنچه بیشترین جلوه را در کارهای دستی استان دارد شامل پارچه های قلمکاری، گلیم بافی (شبیه جاجیم و به صورت زیرانداز، روکرسی و نظایر آن مورد استفاده قرار گیرد)، سوزن دوزی، خراطی، چلنگری، سرامیک، منبت کاری، مرصع کاری، معرق کاری، جاجیم، گلیم، درودگری، نمد مالی، قالیبافی، ملیله و گیوه دوزی.
سوغات مهم هر شهرستان در این استان ویژه و زبانزد آن شهرستان میباشد. پسته دامغان شهرت بسیاری دارد و از بهترین سوغاتی ها محسوب میشود. نان سنتی گرمسار، خربزه ایوانکی و انار، انواع لبنیات، نان چای (شیرینی و کماچ)، گردو، انجیر، محصولات کشاورزی و بخصوص انگور شاهرود بسیار مشهور است.

در استان سمنان نیز مانند سایر استانهای ایران غذاهای محلی و بومی متنوع با اسامی خاص هر منطقه تهیه و ارائه می گردد که به چندین مورد آن در اینجا اشاره میشود. چلو گوشت سمنانی، سبزی پلو سمنانی، ته چین کشمش و لپه سمنانی، سبزی پلو دامغانی، خورش هویج و پسته، قورمه، گورماست، کاچی و آب دوغ (اودو).