کهن ترین منابعی که نام عیلام در آن ذکر شده به احتمالی متعلق به قرن بیست و هفتم پیش از میلاد است. مملکت و دولت قدیم عیلام واقع در قسمت جنوب غربی ایران کمابیش مطابق با سرزمین خوزستان است که از حدود ۲۴۰۰ سال قبل از میلاد تا سال ۵۵۰ قبل از میلاد گاه مستقل بود و گاه تحت استیلای دولت های مجاور در بین النهرین قرار داشت.
از لحاظ جغرافیایی و فرهنگی بخشی از شبکه جنوب شرقی رودهای دجله و فرات به عیلام تعلق داشت. دولت عیلام در فواصلی نیز نواحی کوهستانی و جلگه ای واقع در شمال شرقی و جنوب شرقی قسمتهای پست بین النهرین را در بر داشت ولی تعیین قلمرو دقیق آنها دشوار است. از ظهور امپراتوری هخامنشی در ۵۵۰ قبل از میلاد عیلام از ولایات خراجگزار ایران گردید. آنچه امروزه ایلام خوانده می شود بخشی از این حکومت بوده و در زمان اردشیر بابکان ما سبان نامیده میشد. همچنین به مناسبت وجود رودخانه مهم و پر آب سیروان در این ناحیه این منطقه به نام سیروان نیز شهرت داشت ولی در دوران قاجاریه این منطقه به پشتکوه تغییر نام داد زیرا در پشت لرستان و دامنه غربی زاگرس قرار داشت با به قدرت رسیدن حسین قلی خان شهر ایلام حسین آباد خوانده شد، زیرا مقر تابستانی والی بود.
پس از استقرار مشروطیت در ایران و تصویب قانون تشکیل ایالات و ولایات در سال ۱۲۸۶ شمسی کشور ایران به چهار ایالت و دوازده ولایت تقسیم گردید که ایلام و لرستان نیز جزء ولایت ها محسوب می شدند. در سال ۱۳۰۹ به موجب تصویب نامه دولت قصبه حسین آباد به عیلام تغییر نام داد. این نواحی در تقسیمات کشوری سال ۱۳۱۶ شمسی جزء استان غرب بود و در تقسیمات جدیدتری جزء استان پنجم شد. در تقسیمات سال ۱۳۴۵ فرمانداری کل ایلام و پشتکوه ایجاد و در سال ۱۳۵۳ به استان ایلام تبدیل شد.

استان ایلام با وسعتی معادل ۱۳۳ ، ۲۰ کیلومتر مربع در جنوب غربی کشور ایران قرار دارد و بیست و دومین استان از نظر مساحت به حساب می آید. این استان از شمال با کرمانشاه و لرستان از جنوب شرقی با استان خوزستان و از طرف غرب با عراق با حدود ۴۳۰ کیلومتر مرز مشترک همسایه است.
استان ایلام را از نظر طبیعی به دو قسمت مشخص شمال شرقی و جنوب غربی می توان تقسیم کرد که قسمت اول را کوهستان های مرتفع و بخش دوم را دشت های گرمسیری هموار می پوشاند. از لحاظ ناهمواری نیمه شمال شرقی استان را رشته های موازی و مرتفع غرب زاگرس در بر گرفته که امتداد آنها مانند دیگر رشته های زاگرس از شمال غربی به جنوب شرقی است. در نیمه جنوب غربی ایلام دشتهای گرمسیری مهران و دهلران قرار دارند بلندترین ارتفاعات این استان عبارتند از: کبیر کوه ۲۷۹۰ متر مانشت ۲۶۲۹ متر چمن گیر ۲۵۷۸ متر قلا رنگ ۲۴۷۲ متر و بانکول ۲۳۰۴ متر.
به علت وجود کوه های مرتفع بخصوص کبیر کوه در استان ایلام رودخانه های متعدد و پر آبی در آن جریان دارند که مهم ترین آنها عبارتند از سیمره (کرخه) به طول ۷۵۵ کیلومتر که بخشی از مرز دو استان ایلام و لرستان را در بر گرفته، دوبریج ۱۸۸ کیلومتر میمه ۱۴۵ کیلومتر، چنگوله ۸۴ کیلومتر و آبدانان ۵۰ کیلومتر.

با توجه به خصوصیات توپوگرافی منطقه و تنوع آب و هوایی مناطق همجوار سه نوع آب و هوا در این ناحیه حاکم می باشد. آب و هوای خشک و نیمه خشک (در مناطق غربی استان)، آب و هوای معتدل کوهستانی (در مناطق کوهستانی شمال شرقی) و مناطق بینابین (در حوالی ارتفاعات دینار کوه در محدوده آبدانان)

عمده ترین راه دسترسی استان همان راه آسفالته اصلی است که از اسلام آباد غرب وارد استان می شود و بعد از گذر از ایوان به ایلام می رسد. سپس با ادامه مسیر به سمت غرب به مهران و از آنجا به دهلران میرود و بعد از آن وارد استان خوزستان شده و به اندیمشک می رسد. همچنین یک راه اصلی دیگر از ایلام به حمیل در استان کرمانشاه می رود و به راه کربلا می پیوندد. از این طریق مسافت ارتباطی ایلام به کرمانشاه و مرکز کشور ۶۰ کیلومتر کاهش یافته است. در این استان یک فرودگاه در شهر ایلام به نام فرودگاه شهدای ایلام وجود دارد که ۸ کیلومتر تا شهر ایلام فاصله دارد و از طریق یک جاده آسفالته به شهر مرتبط می شود. اکثر پروازهای آن به تهران مشهد و اهواز انجام می شود.

وجود قلعه ها و مکانهای دیدنی قدیمی و جاذبه های باستانی از تاریخ پر آوازه این منطقه حکایت دارد که بعضی از آنان شناخته و بعضی دیگر همچنان ناشناخته مانده اند. طبیعت بکر و زیبای منطقه هم خود از جاذبه های این استان به حساب می آید. از آثار تاریخی فرهنگی و طبیعی ایلام می توان قلعه والی کاخ فلاحتی (کشاورزی) گردشگاه جنگلی ششدار جاذبه های طبیعی کوه قلاقیران پارک جنگلی پردیس حیات وحش و شهر بازی چقاسبز پناهگاه های صخره ای قلعه اسماعیل خان قبرستان ها و تپه های تاریخی پل تاریخی گاومیشان تاق (طاق) شیرین و فرهاد، قلعه کنجانچم و بقایای شهر تاریخی ساسانی سرابکلان را نام برد.

از مهمترین صنایع دستی استان که به دست زنان و دختران هنرمند ایلامی بافته میشود فرش کرک و ابریشم و گلیم گل برجسته است که نقش و نگارهای آن از طبیعت و تاریخ و فرهنگ این منطقه الهام گرفته است. همچنین از صنایع دستی عشایری استان ایلام میتوان این موارد را ذکر کرد چیت، طوق، دوار، هگوه، تیوجه، تک له، گوچان، دوک، نمد، حصیر بافی، کلاش (گیوه) و لباس های مخصوص مردان و زنان عشایری و لباس کردی نام برد.
بهترین سوغات این استان روغن حیوانی "دان" است که به روغن کرمانشاهی معروف است از دیگر از فرآورده های لبنی ممتاز تهیه ترکیبی از پنیر و شیر است که به آن "توف" می گویند. از دیگر سوغات مشهور استان ایلام عسل کوهی، سقز محلی (صمغ درخت بنه یا ناوشک) کره محلی، شیرینی بژی برساق، کشک، ترخینه و کنجد می باشد.

حبوبات از جمله نخود و لوبیا ماده اولیه و اصلی اکثر غذاهای بومی ایلام است. در این جا به برخی غذاهای محلی اشاره می شود : آبگوشت قنبید، انواع آش، حلوای بگل، چگروز، پرشگه، پیگ، چنگال، گمگه، کوفته سیرابی، نان ساجی، نان پیگ، کشکینه، قیماق، شوروا، شله کین، ترخینه و نوعی آش دوغ.