ناحیه اصفهان جزو مناطق انزان انشان بود و انزان و عیلام در آغاز شده هفتم قبل از میلاد تا زمان انقراض حکومت عیلام متحد بوده اند. این مناطق احتمالاً از هزاره چهارم قبل از میلاد مسکون بوده و در دوره باستان جزء نواحی دوازده گانه سرزمین ماد قرار داشته است آثار مکشوفه از تمدن اقوام تپه سیلک در کاشان سابقه شهر نشینی در این ناحیه را به بیش از زمان زردشت می رساند. در اواسط سده دوم قبل از میلاد آنتیوخوس هفتم سلوکی از راه اکباتان به قصد تصرف تخت جمشید به سمت جنوب شرقی آمد، اما بعد از شکست از فرهاد دوم اشکانی در گابی جی کشته شد. پس از تجربه حکومت های اشکانی هخامنشی و ساسانی در زمان عمر اصفهان به تصرف اعراب مسلمان در آمد. پس از آن حاکمیت امویان و عباسیان تا سال ۳۲۲ هجری قمری که اصفهان به وسیله مرداویج تصرف شد، ادامه یافت و مدت کوتاهی نیز پایتخت آل زیار بود. سپس خاندان آل بویه بر این نواحی دست یافتند و پس از آنان نیز بیشتر مناطق آن تحت سيطره غزنویان درآمد. سلجوقیان تمام نواحی اصفهان را تحت حکومت خود داشتند و شهر اصفهان نیز در بیشتر دوره سلجوقی پایتخت آنان بود. با برآمدن خوارز مشاهیان در اواخر قرن ششم هجری این نواحی نیز به کنترل آنان در آمد. با حمله مغول به ایران نواحی اصفهان نیز به تصرف آنان درآمد و با تشکیل حکومت ایلخانان جزئی از آن شد. تا برآمدن حکومت مقتدر صفوی در سال ۹۰۵ هجری قمری اصفهان تحت استیلای تیموریان و چندین حکومت محلی از جمله آل مظفر و ترکمانان آق قویونلو قرار گرفت. در دوران صفویه و به خصوص شاه عباس اول که پایتخت از قزوین به اصفهان منتقل شد این مناطق با توسعه و پیشرفتی روزافزون مواجه شد. منطقه اصفهان در دوره صفویه یکی از ایالت های پنجگانه کشور به شمار می آمد. این ناحیه که در دوره قاجار هنوز شاه عباس اول جزو عراق عجم به شمار می رفت در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی پس از تصویب قانون تشکیل ایالات و ولایات یکی از ولایات دوازده گانه کشور شد که دارای ۹ شهر بود. در تقسیمات کشوری سال ۱۳۱۶ که کل کشور به شش استان تقسیم شده بود، اصفهان جزء استان شمال تعریف شد و در اصلاحیه ای که در همان سال به تصویب رسید اصفهان و یزد به عنوان استان دهم معرفی گردید. پس از تغییرات گوناگون بالاخره در تقسیمات کشوری سال ۱۳۴۵، استان اصفهان تاسیس شد و در ۱۳۵۹ نیز شهرستان کاشان به آن پیوست.

استان اصفهان با مساحتی بالغ بر ۱۰۷۰۰۱۸ کیلومتر مربع ششمین استان کشور از نظر مساحت محسوب می شود و در مرکز فلات ایران واقع شده است. این استان از شمال به استان سمنان و قم از شرق به استان خراسان جنوبی از جنوب به استان یزد، فارس و کهگیلویه و بویراحمد و از غرب به استان چهارمحال بختیاری لرستان و مرکزی محدود است.

استان اصفهان به علت گستردگی شامل بخش های متعدد کوهستانی و جلگه ای می باشد چنان که دامنه های شرقی کوهستان زاگرس قسمتی از ارتفاعات مرکزی و در قسمتهای شرقی و جنوب شرقی نواحی پست و کویری را در بر می گیرد. بلندترین ارتفاعات این استان عبارتند از: شاهانکوه ۴۰۴۰ متر کوه دری ۳۹۵۰، فردان ۳۹۴۵، دالان ۳۹۱۵ و کرکس ۳۸۹۵ متر

نام اصفهان همیشه با زاینده رود همراه بوده است. این رود بزرگترین رودخانه پر آب فلات مرکزی ایران است که از ارتفاعات زرد کوه بختیاری سرچشمه می گیرد و پس از طی مسافتی از مغرب به مشرق به طول ۴۰۵ کیلومتر جلگه اصفهان را آبیاری می کند و از وسط شهر اصفهان نیز عبور می نماید و در ۱۴۰ کیلومتری جنوب شرقی اصفهان به تالاب گاوخونی می ریزد سایر رودهای مهم استان عبارتند از: آب الکن به طول ۸۰ کیلومتر، سمیرم ۸۰، سولگان ۶۰ و ماربر به طول ۶۰ کیلومتر.

آب و هوای استان به طور کلی معتدل خشک است و می توان آب و هوای آن را به سه بخش تقسیم کرد. آب و هوای صحرایی آب و هوای نیمه صحرایی و آب و هوای نیمه مرطوب سرد. در این استان فصول چهارگانه کاملاً مشخص است. تابستانها ملایم و زمستانها سرد و پر برف است. حداقل و حداکثر مطلق دما در مرکز استان شهر اصفهان ۹/۲ و ۴۰/۸ درجه سانتیگراد و میزان بارندگی سالانه استان ۱۴۹/۷ میلیمتر در سال ۱۳۹۰ ثبت شده است. تعداد روزهای یخبندان مرکز استان هم ۸۴ روز اعلام شده است.

از آنجا که این استان در مرکز کشور واقع شده در مسیر اتصال بسیاری از نقاط کشور از شمال به جنوب و از شرق به غرب قرار دارد. آزادراه تهران قم کاشان اصفهان و بزرگراه تهران قم - سلفچگان - دلیجان اصفهان پر ترددترین مسیرهای عبوری استان محسوب می شود. از طریق شهر نائین از یک سو دسترسی به شهرهای یزد کرمان بندر عباس و زاهدان و از سوی دیگر به طبس فردوس بیرجند و مشهد امکان پذیر است. برای رسیدن به شیراز یاسوج و بندر بوشهر هم بایستی مسیر اصفهان به شهرضا را ادامه داد. از غرب هم می توان از طریق داران به الیگودرز خرم آباد و کرمانشاه و از طریق زرین شهر به شهر کرد و ایذه را یافت راه آهن سراسری نیز با عبور از این استان ارتباط ریلی آن را با سایر نقاط به ویژه تهران شیراز بندر عباس و زاهدان برقرار می کند.

تنها فرودگاه استان فرودگاه بین المللی شهید بهشتی است که پروازهایی به صورت روزانه یا هفتگی بین این شهر و آبادان استانبول اهواز بغداد بندر بوشهر بندر عباس تهران جده، خارک دبی رشت زاهدان سیری شیراز عسلویه کرمان کرمانشاه، کویت کیش لامرد لاوان ماهشهر مدینه نجف دمشق، یزد و بالعکس صورت می گیرد.

شهر تاریخی اصفهان به لحاظ بناهای قدیمی به ویژه از دوره صفویه بسیار غنی است و همین امر باعث جذب گردشگران بسیاری از اقصی نقاط کشور و همچنین سایر کشورهای جهان می شود. شهر کاشان هم به علت آثار و بناهای تاریخی مورد توجه توریست های ایرانی و خارجی است. جاذبه های طبیعی گوناگون نیز در جای جای استان پراکنده است و از باغ ها و جنگلهای اطراف زاینده رود آبشارها و چشمه ها تا نقاط کویری هر یک طبیعت گردان را به خود جذب می کند. به علاوه جشنواره ها و مراسم مختلف محلی نظیر قالی شویان مشهد اردهال و گلاب گیری در قمصر کاشان و معماری و پوشش ویژه مردم در ابیانه از دیگر جاذبه های توریستی این استان است.

از دیرباز استان اصفهان از مراکز عمده صنعت گری در ایران محسوب می شده و امروزه نیز بسیاری از صنایع دستی فاخر در این استان به بهترین شکل ارائه میشود قلمزنی روی مس بیش از همه جا در این استان رواج دارد و استادان بزرگی در این رشته مشغول کار اند میناکاری اصفهان نیز در کنار قلمزنی از شهرتی جهانی برخوردار است. قالی بافی به ویژه در کاشان از اعتبار خاصی برخوردار است و قالی های بختیاری و جوشقان و نائین نیز هر کدام به خاطر شیوه خاصشان خریداران خاص خود را دارند. از جمله صنایع دستی دیگر می توان به خاتم سازی ضرح سازی کاشی سازی فیروزه کوبی عبا بافی پارچه های قلمکار پوستین دوزی سفال و سرامیک سازی منبت کاری نقره سازی سوزن دوزی گیوه بافی و نظایر آنها اشاره کرد. علاوه بر صنایع دستی مهمترین سوغات اصفهان گز است که امروزه آنرا در انواع مختلف و ترکیبات گوناگون با بسته بندی های شیک و نفیس ارائه می کنند گلاب قمصر کاشان و انواع عرقیات آن نیز معروف است.

معروف ترین غذای بومی اصفهان بریانی یا بریونی است و علاوه بر آن غذاهای متنوعی از جمله انواع آش و خورشت در نقاط مختلف استان تهیه میشود برخی از مهمترین غذاهای محلی عبارتند از: آش هفت قلم آش شلغم آش حبوبات آش جو سوپ لپه، سوپ گوجه فرنگی خوراک دس پیچ خوراک کباب کدو، شامی هویج قیمه ریزه تاس کباب، اسلامبولی پلو دم پختک آبگوشت اسفناج آبگوشت عدس، حلیم بادمجان شوید پلو، آلبالوپلو و دیزی سنگی