چهارمحال و بختیاری

به علت وجود رشته کوه های بلند زاگرس که سراسر استان را پوشش می دهد، عبور از چهارمحال و بختیاری سخت و دشوار می باشد و در طول تاریخ از هجوم اقوام یونانی، مغول و تاتار در امان بوده است. آثار باقیمانده از قلعه های باستانی ادوار ساسانی و هخامنشی در محدوده های رودخانه پر آب و همیشه جاری بازفت، نشانگر این ادعا است. آثار به جا مانده در غار شلیل، تنگ جونقان و نیز سنگ نوشته های باستانی و تاریخی جونقان و پیر غاز همه و همه بیانگر گذشته های پر اعتبار این منطقه هستند.ابن بطوطه (۷۰۳_۷۷۹ هجری قمری)، جهانگرد معروف عرب، که به کشورهای بسیاری از جمله ایران سفر کرده، در سفرنامه خود آورده که برای حرکت از ایذه به اصفهان به مدت ده روز در قلمرو اتابکان، از طریق جاده اتابک که از میان کوههای زاگرس می گذشت خود را از چهارمحال به اصفهان رسانده است.بارون دوبد، سیاح روسی در زمان ناصرالدین شاه مدت زیادی را در میان عشایر بختیاری در محل مال امیر گذرانده و از طریق جاده پلکانی معروف به اتابکان به اصفهان رسیده است. ایل چهار لنگ در اواسط قرن سیزدهم به سرکردگی محمد تقی خان چهار لنگ اقتدار فراوان یافت و قلمرو خود را تا شوشتر و رامهرمز بسط داد. ولی سرانجام از قوای دولتی شکست خورد و به تهران اعزام گردید، و به سال ۱۲۶۷ هجری قمری در آنجا درگذشت.
حسینقلی خان ایلخانی به مدت ۳۲ سال رئیس ایل هفت لنگ بود و توانست طایفه چهار لنگ را مطیع خود سازد. وی که در دوره ناصرالدین شاه به مقام "ناظم بختیاری" رسیده بود، در سال ۱۲۹۹ هجری قمری در اصفهان، به دست ظل السلطان بهقتل رسید. در خلال انقلاب مشروطیت روشنفکران و فعالان بختیاری نقش بزرگی داشتند. پس از به قدرت رسیدن محمد علی شاه و وقوع استبداد صغیر، مشروطه خواهان بختیاری، به رهبری سردار اسعد بختیاری فرزند حسینقلی خان ایلخانی، به مخالفت با وی برخاستند. قوای بختیاری، پس از تصرف اصفهان به سوی تهران روانه شدند و همراه با مجاهدان مشروطه خواه گیلان، تهران را فتح کرده و محمد علی شاه را از سلطنت خلع کردند.

استان چهارمحال و بختیاری با وسعتی معادل ۳۲۸، ۱۶ کیلومتر مربع، تقریباً در جنوب غربی ایران قرار گرفته و بیست و پنجمین استان از نظر مساحت محسوب میشود. این استان از شرق و شمال با استان اصفهان، از طرف شمال غربی با استان لرستان، از غرب با استان خوزستان و از جنوب با استان کهگیلویه و بویر احمد همسایه است. رشته کوه های زاگرس تمامی نواحی این استان را در بر گرفته و بلندترین نقطه آن، زرد کوه به ارتفاع ۴۲۲۱متر، در جنوب چلگرد واقع شده است.
سایر ارتفاعات بلند آن عبارتند از: کوه گره ۳۹۵۰ متر، کوه میلی ۳۹۰۳ متر، کوه هزار دره ۳۸۶۲ متر و کوه کلار ۳۸۳۲ متر. ضمناً ارتفاع شهر کرد که لقب بام ایران را دارد ۲۰۶۰ متر میباشد که در میان مراکز استانهای ایران مرتع ترین آنها محسوب می شود. رودخانه های مهمی که در این استان جریان دارند و به سایر استانها رهسپار می گردند عبارتند از: رودخانه کارون به طول ۸۹۰ کیلومتر که از ۹۱ کیلومتری شمال باختری شهر کرد سرچشمه گرفته و در خوزستان به خلیج فارس می پیوندد، زاینده رود به طول ۴۰۵ کیلومتر از ریزابه های اصلی چم در و آب زری توأم با آب تونل کوهرنگ سرچشمه می گیرد، رودخانه خرسان به طول ۲۳۰ کیلومتر بزرگترین ریزا به رودخانه کارون، رودخانه آب بازفت به طول ۹۵ کیلومتر و رودخانه آب و نک به طول ۸۰کیلومتر. آب کوهرنگ یکی از سرچشمه های کارون بوده و پیوستن آن به زاینده رود (به خاطر نزدیکی سرچشمه این دو رود) از گذشته در نظر بوده است که تونلی ایجاد شود و در سال ۱۳۳۲ این تونل به بهره برداری رسید و در سال های ۱۳۶۴ و ۱۳۷۷ نیز تونل دوم و سوم آن مورد بهره برداری قرار گرفته است.

راههای دسترسی به علت ارتفاعات بلند زاگرس که سراسر این استان را پوشش می دهد، چهارمحال و بختیاری فاقد راه آهن می باشد و کلیه محورهای ارتباطی آن با استانهای همجوار از طریق راههای آسفالت درجه یک میسر است. در اینجا به محورهای ورودی و خروجی که به شهرهای مهم استانهای همجوار می پیوندد اشاره می شود: محور اصفهان - شهر کرد، محور چادگان - چلگرد، محور سد زاینده رود - بن، محور تیران - سامان، محور ورنا مخواست - سفید دشت، محور لردگان - دهدز، محور سمیرم - مال خلیفه، محور دهاقان - بروجن، محور سرخون - دهدز و محور مال خليفه - یاسوج.فرودگاه بین المللی شهر کرد واقع در جنوب این شهر فعالیت جابجایی مسافران ورودی و خروجی را عهده دار می باشد و پروازهای بین المللی آن به کشورهای عربستان سعودی، کویت و سوریه و پروازهای داخلی به شهرهای تهران، مشهد و ... انجام می شود.

طبيعت زيبا، لاله های واژگون شهرستان فارسان همراه با چشمه سارها و رودخانه های پر آب و امکانات رفاهی و جاذبه های توریستی و گردشگری و گردشگاههای منحصر به فرد در سراسر استان توام با معماری سنتی و پراکنده به جا مانده از دوره های باستانی و تاریخی چشم هر بیننده ای را مسحور خود می سازد.
این جذابیتها موجب شده که همه ساله تعداد بیشماری بخصوص در فصل تابستان به این استان سفر کنند. مردمان خونگرم و غیور بختیاری و مهمان نوازی آنها همراه با کوچ عشایر باعث رونق روز افزون سفر به چهارمحال و بختیاری شده است.

از مهم ترین صنایع دستی این استان می توان قالی و قالیچه بختیاری و فرشهای گل مینا، ایلیاتی لچک ترنج، تلفیقی از لچک ترنج و بندی (خشتی) چالشتر، گل پتو فرادنبه، یلمه بروجن، گبه گندمان، قفل سازی چالشتر و در سایر مناطق نیز گلیم، سرانداز،جاجیم، چوقا، خورجین، سیاه چادر، سفره، کیسه حمام، کمچه دان، گیوه، اسلحه سازی، ادوات موسیقی، منبت کاری و خرسک تولید را نام برد. عسل بختیاری، گز به ویژه گز بلداجی، قارا (قره قوروت)، روغن حیوانی، نبات و پولکی، گردو، بادام و کشمش نیز ازسوغات های این استان است.

بیشتر غذاهای رایج در این استان از گوشت تهیه می شود و کباب بختیاری از مشهورترین غذاهای آن به شمار می رود که در سراسر استان چهارمحال و بختیاری و نیز سایر نقاط ایران تهیه می شود. سایر غذاهای بومی آن عبارتند از: کباب په به جیر، آوریز، آش برنج، آش برنج سوری، آش بلگ (آش رشته)، آردوله بوسور، اوسر و پا (کله پاچه)، او ترشی، اوتفتاله، اودال، اوگده (سیرابی)، اوگنده (عدسی)، اوپیازی (اشکنه)، کمه (قورمه)، حلوا و توجری.